از پایه این دیالوگ معروف «ازت شکایت می­ کنم!»ی که در فیلم­ ها و سریال­ های ما به وسیله دور و بریا مریض، خطاب به دکتر معالج گفته می شه، به قول ما حقوقی ­ها، اماره یا نشونه ­ای­ست بر این حساسیت قابل درک نسبت به فعالیت دکتر؛ خصوصا در مواردی که پای جراحی­ ها و تصمیمات سرنوشت ساز در بین باشه.

طبق آمار غیر رسمی عامل نزدیک به ۲۰ تا ۳۰ درصد از فوت­ هایی که در بیمارستان و جراحی­ های مهم اتفاق می ­افتد، خطاهای پزشکی­ ست. این موضوع خود به تنهایی بیان کننده خطیر بودن ماجراست، تا جایی که در دنیا و تازگیا در ایران، رشته ­ای جداگونه با عنوان «حقوق پزشکی» به وجود اومده که یکی از مهم­ترین مسائلش جواب به همین سوال ساده س! که «مسئولیت مدنی و کیفری دکتر در مقابل مریض چیه؟» و « کِی، کجا و در چه شرایطی می ­شه دکتر رو در قبال اعمال و تصمیماتش، مورد سوال قرار داد؟»

مسئولیت مدنی و کیفری دکتر دقیقا یعنی چه؟

بذارین با یک مثال ساده فرق مسئولیت مدنی و مسئولیت کیفری رو روشن کنیم:

وقتی من هنگام رانندگی بدون قصد قبلی و در اثر لغزندگی خیابون با برخورد به ماشین شما، موجب ضرر می ­شوم نسبت به جبران ضرر وارد شده مسئولم اما نه کاری که انجام دادم جرمه و نه من مجرم نامیده می­ شوم! اما در مقابل، وقتی دزد ماشین رو به سرقت می ­برد، طبیعتا هم عمل اون جرمه، هم خودش مجرمه و هم مجازات به دنبال داره.

پس فرق این دو معنی در وجود یا نبود وجود قصد و سوءنیت در انجام کاره. فرق مسئولیت مدنی و کیفری دکتر هم با کمی پیچیدگی فنی بیشتر، از همین قانون پیروی می­ کنه.

وجود مسئولیت کیفری دکتر

هنگامی دکتر از دید کیفری مسئوله که عمل اجرایی اون، توأم با سوءنیت باشه و قانون هم اونو مستوجب مجازات بدونه. در قانون مجازات فرانسه، در صورتی که پزشکان از کمک رسانی به افراد نیازمندِ درمان پرهیز ورزند یا به دلیل نبود مهارت، بی احتیاطی و بی مبالاتی، موجب مرگ مریض یا از کارافتادگی کامل بیشتر از سه ماه مریض شن، قابل مجازات هستن و مسؤولیت کیفری (و به دنبال اون جزای نقدی) اونا، شامل موارد تحت پوشش بیمه­ های پزشکی نمیشه.

در قانون مجازات اسلامی، مجازات سقط جنین از طرف دکتر، ۲ تا ۵ سال حبس و پرداخت دیه و مجازات افشای اسرار، حبس از ۳ ماه و یک روز تا یک سال و یا مجازات نقدی از یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال هست. بیمه نامهای مسئولیت پزشکی در ایران هم مجازاتای نقدی رو تحت پوشش قرار نمی دن و در صورتی که بیمه گذار مجبور به پرداخت جزای نقدی شه، بیمه گر تعهدی به جبران ضرر نداره. البته در مورد دیه، به دلیل وجود خاص اون، تحت پوشش قرارداد بیمه قرار می گیرن.

وجود مسئولیت مدنی دکتر

نسبت به موضوع مسئولیت مدنی دکتر دو نگاه هست:

نگاه اول، نگرشیه که مسئولیت دکتر رو اصطلاحا از نوع «تعهد به نتیجه» می­ داند. منظور از این عبارت اینه که دکتر در هر شرایطی ولو با کسب رضایت مریض و دور و بریا اون، اقدامی کنه که موجب وارد شدن آسیب به مریض شه، مسئولِ جبران خسارات هستش. در این مورد شاکی احتیاجی به اثبات تقصیر و کوتاهی دکتر نداره و فقط باید بتونه ثابت کنه اون چیزی که دکتر، انجام داده، دلیل به وجود اومدن آسیب و ضرر در بیماره. پس مسئولیت دکتر در این حالت یک مسئولیت محضه که در صورت وارد شدن ضرر و آسیب، دکتر رو مسئول جبران ضرر می کنن.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   مساقات چیه و چه شرایطی داره؟ 

نگاه دوم که تا قبل از سال ۱۳۹۲ (تغییر قانون مجازات اسلامی)، جایگاهی در حقوق ایران نداشت، بر خلاف نگاه اول باور داره تعهد دکتر از نوع «تعهد به وسیله» است یعنی دکتر فقط وظیفه داره درمان و مراقبت­ های لازم رو بکنه و تعهدی به تحقق قطعی درمان مریض نداره. در این حالت، دکتر تنها وقتی مسئول جبران ضرر وارد شده به مریض هستش که انجام دهنده تقصیر شده باشه.

کی باید تقصیر دکتر رو ثابت کنه؟

برابر قانون، در شرایطی که در اثر درمان و تصمیمات پزشکی، ضرری به مریض وارد شه، اصل بر اینه که دکتر انجام دهنده تقصیر شده. به بیان ساده قاضی مبنای رسیدگی رو تقصیر دکتر می ذاره و این پزشکه که باید ثابت کنه آسیبی که وارد شده در اثر تقصیر اون نبوده و اون در حد عادی و معمولی، مراقبت ­ها و اقدامات لازم رو انجام داده. اگه دکتر بتونه بی گناهی خود رو ثابت کنه، هیچ­گونه مسئولیتی واسه جبران ضرر نداره .

گرفتن رضایت از مریض یا دور و بریا چه تاثیری داره؟

با توجه بهش­چه در بند قبلی گفته شد، اصل بر تقصیر پزشکه، مگه اینکه خودش بتونه خلاف اونو ثابت کنه و نشون بده مقصر نبوده. اما گرفتن رضایت که خصوصا در مورد عمل­ های جراحی بسیار معموله، ورق رو به سود پزشکان بر خواهد گردونه. در شرایطی که اقدامات و تصمیمات دکتر طبق رضایت ­نامه ­های عادی باشه، اون احتیاجی به اثبات مقصر نبودنش نداره و این مریض و دور و بریا هستن که باید ثابت کنن، دکتر انجام دهنده تقصیر شده.

البته باید گفت گرفتن رضایت نامه از مریض و اطرافیانش به این معنا نمیشه که دستِ زیان دیدگان به جایی بند نیس. بلکه در صورتی که زیان دیده بتونه ثابت کنه ضرری که بهش وارد شده، در اثر تقصیر و کوتاهی دکتر بوده، دکتر معالج مسئولیت مدنی داشته و باید خسارات وارد شده رو جبران کنه.

پذیرش این پایه و پی ریزیآن با این نظم حقوقی، هم به جهت ً مسئول ندونستن پزشکان، با مصالح اجتماعی و خطر­ های اجباریِ حساس در تصمیمات پزشکی سازگارتره و هم این­که دکتر رو نسبت به اعمالش بی مبالات و بی احتیاط نمی کنه تا در موارد تقصیر و کوتاهی، زیان دیدگان بتونن خسارات خود رو به طور مناسب جبران کنن.

تهیه شده در: chetor.com


۱

دسته‌ها: بهترین ها

دیدگاهتان را بنویسید