دانلود پایان نامه

به اعمال دولت به کار رفت اشتباه گردد. واژه اخیر ابتدا در سال 1916 به وسیله ردولف کیلن دانشمند علوم سیاسی سوئدی به کار رفت و سپس توسط کارل هاوس هوفر جغرافی دان آلمانی که طرفدار بخشی از افکار فردریک راتزل بود مورد استفاده قرار گرفت و راتزل تحت تأثیر مفهوم هگلی دولت یعنی وجود یک روح واحد در جامعه قرار گرفته با جمع آن با افکار دیگر، دولت را ارگانیزمی می دانست که افراد تابع آنند و نیاز جدی به فضای حیاتی و توسعه سرزمینی دارد. این افکار توسط رهبران حزب نازی به ویژه رودلف هس در طرح های گسترش سرزمینی مورد بهره‎برداری قرار گرفت. سوءاستفاده از این ایده ها در اهداف سیاسی، به دانش ژئوپلتیک ضربه زد و باعث شد نسبت به هرامری که شباهتی با آن داشته باشد حساسیت ایجاد شود.

3-3) موقعیت جغرافیایی ایران

3-20) تفاوت جغرافیای سیاسی وژئوپلتیک
جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک دو مبحث مکمل هم از یک موضوع است که به مطالعه “نقش‌آفرینی قدرت سیاسی در محیط جغرافیایی” می‌پردازد. به طور خلاصه باید گفت: جغرافیایی سیاسی علمی است که نقش سیاست را در جغرافیایی بررسی می‌کند، در حالی که علم ژئوپلتیک به بررسی نقش و عوامل محیط جغرافیایی در سیاست می‌پردازد. (عزتی، 1380: ص5 ).
جان اگینو معتقد است: “ژئوپلیتیک مطالعاتی در رابطه با نقش و پراکندگی پدیده های جغرافیایی در هدایت و سازمان‌دهی دنیای سیاست است. این اصطلاح در کاربرد عمومی، اشاره به قدرت داخلی حکومت ها در رابطه با خصوصیات فضایی قاره ها و اقیانوس ها و تعامل میانشان، و به طور کلی توزیع کلیه طبیعی و انسانی دارد. ” (جان اگنیو، 1376ص68).

3-21) پیدایش حکومت: (مجتهد زاده، 1381ص68)
امروزه شمار زیادی از دانشمندان باختر زمین بر این باورند که حکومت برای نخستین بار در ایران پدید آمد. در حالی که مفاهیمی چون کشور؛ ملت و حکومت در یونان باستان شناخته شده نبود و یونانیان همچنان اسیر زندگی حکومت های شهری بودند، ایرانیان مفهوم حکومت را تا انجا گسترادند که در عصر هخامنشیان بزرگترین مجموعه حومتی فدراتیو جهان را بوجود اوردند. این حکومت امپراتوری نبود بلکه یک مشترک المنافع بود. مشترک المنافعی که بر اساس نظام پیچیده و پیشرفته ای از حکومت شکل گرفته و گسترش یافته بود. حکومت از دیگاه ساختار سیاسی بر دو گونه است: حکومت پادشاهی که با نظریه پاندز در زمینه خودبه خودی بودن آن هماهنگی دارد و قدیمتر است و بی گمان باید ریشه اصلی اش را در تاریخ باستان ایران جستجو کرد و حکومت جمهوری که با نظریه راتزل در زمینه اندامی بودن حکومت برابری پیدا می‎کند و ریشه اصلی آن را باید درر تاریخ روم باستان جستجو کرد.
از نظر ترتیب توالی پیدایش و مرتبه اعتبار در نظام جهانی، حکومت ها به سه دسته اصلی به قرار زیر تقسیم می شوند.
الف) حکومت قبیله ای
ب) حکومت سرزمینی
ج) حکومت ملتی

3-22) پیدایش دولت
درباره پیدایش دولت نظریه های متفاوتی وجود دارد که می توان ان ها را بطور کلی به دو دسته تقسیم کرد: 1- نظریه هایی که پیدایش دولت را نتیجه وسعت و پیچیدگی روز افزون جوامع می دانند و جنگ را عاما عمده ای در پیدایش دولت را ناشی از جنگ و کشور گشایی و برقراری سلطه گروه غالب بر مردم مغلوب (درجنگ) می داند که هدف آن مجبور کردن آن ها به دادن باج و ایمن ساختن خود گروه غالب در برابر شورش از درون و یورش از بیرون بوده است. به نظر اپنهایمر جنگ عامل اصلی تشکیل دولت و تحکیم قدرت دولت بوده و نظام های سیاسی محصول کشورگشایی هستند.
2- در نظریه مارکس ظهور دولت به عنوان ابزار سلطه طبقه حاکم از تفکیک درونی جامعه به طبقات فرادست و فرودست در نتیجه رشد نیروهای تولید و ثروت بوجود می آید. بنابراین دولت محصول اجتناب ناپذیر توزیع نابرابر قدرت سیاسی و اقتصادی در هر جامعه پیچیده قشربندی شده است. طبقه حاکم نیاز به یک ساخت سیاسی برای حفظ نظم اجتماعی موردنظر خود دارد و دولت رابوجود می آورد. از نظر مارکس دولت صرفا ابزار سلطه طبقه حاکم و حکومت کمیته اجرایی آن است.
نهادهای سیاسی با توزیع قدرت در جامعه سروکار دارند. قدرت توانایی افراد و گروه ها از لحاظ نفوذ و تاثیر در رفتار دیگران و وادارکردن آنها به اطاعت است. نهادهایی که دولت را تشکیل می دهند حکومت، بوروکراسی اداری، ارتش، پلیس، دستگاه قضایی، سازمان های محلی و مجالس قانون گزاری هستند.

3-23) نظریه های پیدایش دولت در ایران
برخی توجیهات راجه به منشاء حکومت در ایران را از بررسی نظریه های کلی تری که در باره جوامع شرقی و یا آسیایی بیان شده و تامین آن به ایران ارائه داده ایم و برخی دیگر را نیز با تحلیل های استنتاجی از آن نظریه ها و اعمال تصحیح و تعدیلاتی در ان ها بیان می کنیم تا روند پیدایش و چگونگی شکل گیری نهاد حکومت در ایران را تشریح کنیم.

3-23-1) نظریه استبداد شرقی مونتسکیو و هگل
این دو فیلسوف برجسته که شرق برای آن ها جذاب بود، تفاوت های دو نظام شرق و غرب را بر بنیادهای فرهنگی توجح کرده اند. از نظر مونتسکیو، جوامع شرقی و بر خلاف جوامع غربی، هیچ محدودیت و ممنوعیتی برای حاکمان خود قائل نیستند؛ زیرا اساس این جوامع بر ترس استوار است و انسان ها در این گونه جوامع خلق شده اند تا از روی ترس از اراده مطلق حاکم، کور کورانه اطاعت کنند.
هگل نیز معتقد بود که جهان شرق در مقایسه با جهان ژرمنی قادر نبوده است طبقه ای با حقوق مستقل ایجاد کند؛ زیرا در مرتبه تاریخی پایین تری از
شعور و آزادی قرار داشته است. او می گفت شرق می‎دانست و اکنون نیز می داند که تنها یک تن آزاد است و جهان یونانی می دانست که گروهی از افراد آزاد ند و جهان ژرمنی نیز می داند که همه آزادند.

3-23-2) نظریه وجه دولت تولید آسیایی
این نظریه را نخستین بار مارکس و انگلس در سال 1853 میلادی طی سلسله مقالاتی در نقد سیاست خارجی بریتانیا در نشریه نیویورک دیلی تریبون انتشار دادند. آنها بر مبنای آثار جمیز میل، فرانسوا برنیه و ریچاردجونز ادعا کردند که نبود مالکیت خصوصی بویژه مالکیت بر زمین، علت اصلی رکورد اجتماعی در جوامع آسیایی است؛ زیرا مالکیت زمین و سازماندهی فعالیت های کشاورزی همچنان در اختیار دولت بعنوان مالک حقیقی زمین باقی مانده است و ماهیت ایستایی جوامع آسیایی نیز به انسجام جوامع روستایی کهن وابسته است که از راه فعالیت در دو بخش کشاورزی و صنایع دستی به خودکفایی دست می یافتند و دولت نیز مازاد محصول روستا ها را به شکل مالیات و بهره مالکانه تصاحب می کرده است. ازنظر مارکس شیوه تولید آسیایی نشان دهنده ساختار اقتصادی جامعه ای عمدتا کشاورزی است که از ترکیب مالکیت ارضی و حاکمیت سیاسی در کالبد یک حکومت متمرکز بوجود می آید دولت آسیایی به علات سمت دوگانه خود در مقام مالک و حاکم، مازاد اقتصادی تولیدکنندگان راد به صورت مالیات یا بهره مالکانه تصرف می کند. از این رو تصرف قهرآمیز در این جوامع مستلزم روابط طبقاتی نیست. بلکه ناشی از اعمال فشار سیاسی محض از جانب دولت است؛ امری که در کل مبنای دولت است: دولت آسیایی باز تولید اقتصاد را تامین و تضمین می کند و در عین حال اساسا مستقل از روابط اقتصادی باقی می ماند. استفاده دولت از کار دهقانان امکان بوجود امدن بازار را در این شیوه تولیدی محدود می کند. مارکس در جایی دیگر از جلد سوم کتاب سرمایه می نویسد: استثمار ممکن است چندان شدید باشد که برای مدتی مدید مانع از رشد نیروهای تولیدی شود. در نظریه مارکسیستی دولت ابراز حاکمیت طبقاطی و سازمان دهنده سلطه طبقاتی است. بنابراین نظریه، وجود دولت نیازمند وجود مجموعه معینی از روابط تولیدی است که از تملک یا عدم تملک وسایل تولید ناشی می شود؛ در حالی که مفهوم شیوه تولید آسیایی چنین روابطی را برنمی گیرد؛ در اینجا روابط تولیدی حاصل قدرت دولتی است و از طریق آن برقرار می شود بنابراین، در جوامع اسیایی طبقات اجتماعی مستقل از دولت وجود ندارند و دولت استبدادی جوهر جامعه آسیایی است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   تحقیق رایگان با موضوعروابط موضوعی، میزان سازگاری، کودک خردسال، سازمان یابی

3-23-3) نظریه دولتهای آبی (هیدرولیک)
این نظریه را کارل ویتفوگل، بر اساس نوشته های انگلس ارائه کرد. چون جوامع روستایی متأثر از شریط آب و هوایی خاص، دچار کم آبی و در نتیجه نیازمند یک نظام آبیاری بودند، دستگاه اجرایی متمرکز ویژه‎ای نیاز بود تا کار هماهنگی و توسعه امور آبیاری را به عهده بگیرد؛ در نتیجه این دستگاه به علت اختیاری که در نظارت و سلطه بر امور حیاتی جامعه و به طور مشخص آب داشت، قادر به کسب قدرت مطلقه شد و به صورت نیرویی برتر از جامعه درآمد. این نظریه ((استبداد شرقی)) مبتنی بر دیوانسالاریهای متمرکز است که خدمات عمومی، بویژه سازمانهای وسیع آبیاری را اداره می کنند و آشکارا برای تحلیل امپراتوری هایی مفید است که در آن مستبدان، دیوانسالاران و سازمانهای آبیاری وجود دارند. چنین امپراتوری هایی در دوره های معینی در مصر باستان، هند، چین، بین النهرین و ایران عصر هخامنشی و ساسانی حکومت می کردند؛ ولی این نظریه در برخی از جوامع و مقاطع تاریخی، ایران عصر صفوی و ایران قرن نوزدهم در دوران قاجاریه کارایی ندارد.

3-23-4) نظریه ضرورت امنیت و دفاع
بررسی تشکیل اولین دولتها در فلات ایران، نشان می دهد که ضرورت های دفاعی منشأ تشکیل دولت بوده است. تمدن ایلام در منطقه حاصلخیز جنوب غربی ایران (خوزستان، ایلام، لرستان) و به مرکزیت شوش شکل گرفت. این تمدن مورد تهاجم بابلیها، اکدیها، سومریها و طوایف بدوی قرار داشت؛ خود ایلامی ها نیز به اطراف یورش می برند تا اینکه بالاخره تمدن ایلام در سال 645 ق. م، به دست ((آشوربانی پال)) منقرض شد. تفاوتهای اجتماعی، جغرافیایی و فرهنگی ایلامی ها با اقوام پیرامون شان، بویژه اقوام ساکن در بین النهرین که موضوع حفاظت و حراست از امنیت و حیات آنها را مطرح می ساخت , وجود دولتی را برای اجرای این ماموریت دفاعی توجیه می کند. در شمال تمدن ایلام و در منطقه همدان و زاگرس مرکزی و شمالی، یکی از اقوام آریایی بنام ماد زندگی می کردند آن ها دائما در معرض تهاجم اقوام آشور بودند. آشوری ها به منطقه آباد همدان هجوم می اوردند و زندگی را بر مادها سخت کرده بودند. حملات آشوری‎ها به ایران ادامه داشت و در 645 ق. م آشوربانی پال شهر شوش را تصرف و ایلامیان را منقرض ساخت. بدین ترتیب ملاحضه می شود که در تاسیس دولت های ایلام و ماد که اولین دولتهای ایران بوده‎اند، عامل دفاع و امنیت در مقابل تهاجم اقوام، نقش چشمگیری داشته است

3-23-5) نظریه انسان شناسی
انسان فطرتا خواهان قدرت، فرمانروایی و به استخدام در آوردن انسان ها و همنوعان خوداست و دوست دارد اراده مطلق خود را اعمال کند. تنها نیرویی که قادر به کنترل این خواسته است، پایبندی و تعهد به مبانی اخلاقی و اعتقاد به مقام خداوندی است که از اره تزکیه نفس و کسب فضیلت های اخلاقی به دست می‎آید. در اولین اجتماعات بشری (ونیز اجتماعات کنونی)، انسانهایی سلطه طلب وجود داشته اند که با گردآوری نیرو و لشکربر اجتماعات دیگر غلبه کرده و آنه
ا را به زیر سلطه و حاکمیت خود می کشیده اند تا پایه های حکمرانی مطلقه خود را مستحکم سازند. این فرمانروایان با انگیزه های شخصی یا قومی و قبیلگی حکومت تشکیل می دادند و با اختیارات مطلقه، نظامی موروثی تاسیس می کردند؛ آنها بر سرزمین های وسیع فرمان می راندند و پس از بروز ضعف و سستی، به دست فرمانروا و سردار دیگری در می آمدند.

3-23-6) نظریه حکومت ملکوتی – مردمی
این نظریه را برخی از صاحبظران ایرانی، نظیر دکتر پیروز مجتهد زاده، ابراز کرده اند. آنان معتقدند حکومت در ایران از صبغه الهی برخوردار بوده است و از بدو پیدایش، بر دوپایه مستقل ملکوتی و مردمی استوار گردیده است. این آیین کهن، ریشه درمفاهیمی دارد که فرهنگهای میتراپرستی و مزدا پرستی در ایران گسترده اند. بر اساس این مفاهیم، حکومت از یک سو ملکوتی است؛ چون ودیعه ای الهی است، و از سوی دیگر مردمی است.
همانطور که از نظریه های مختلف درباره منشاء و کیفیت شکل گیری حکومت و سازمان سیاسی در ایران برمی آید، هر یک از صاحبنظران سعی کرده اند به


دیدگاهتان را بنویسید