مهارتهای ضمن تدریس

مهارتهای ضمن تدریس :

مربی باید بگونه ای در محیط آموزشی عمل نماید که از هر حیث موفقیت  نسبی را کس نماید و این حاصل نخواهد شد الا اینکه آشنا به روشها و فنون تدریس مطابق با پیشرفت علوم باشد .

( عمل مربی در محیط آموزشی و برخورد وی با کار آموزان را میتوان اینگونه بیان کرد که عمل مربی مانند کا ریک خیاط است خیاط نمی تواند برای افراد فرضی لباس بدوزد و انتظار داشته باشد که لباسهائی که دوخته به قد و قامت همه راست آید یک خیاط هنرمند خیاطی است که بر اساس اندازه گیری ها یدقیق و با مطالعه سلیقه مشتریانش لباسهای مورد نظر وی را بدوزد نظریه کلاپارد در مورد روشهای نوین در تدریس این است که باید نظام تعلیم و تربیت متوجه و متمایل بسوی دانشجو و کار آموز باشد نه اینکه آنچه را ما می خواهیم بر وی تحمیل نماییم و اگر ما این برنامه ثابت و غیر قابل تغییر را بخواهیم اجراء نماییم به پایان رساندن آن یا محال است و اگر به پایان برسد نتیجه مطلوبی نخواهیم گرفت حال به چند مورد از عوامل موثر که مربوط به خصوصیات مربی است می پردازیم .

الف تنظیم صدا و حرکات فیزیکی مربی :

یکی از مسائلی که توجهی بدان نمیشود و شاید بهائی بدان نمی دهند طریقه سخن گفتن و صدای مربی است صدای معلم اهمیت قابل ملاحظه ای در ایجاد نظم عاطفی در محیط آموزش دارد اگر آ‹ام بخش طبیعی و اساساً به حالت مکالمه ای باشد به ایجاد فضای آرام خالی از تنش و مطلوب از نظر تقابل و یادگیری کمک خواهد کرد و صدای کار آموزان بنوبه خود متمایل به این خواهد شد که کیفیتی مشابه با صدای مربی منعکس نمایند و یک صدای خشن و مضطرب فضای تنش داری را سبب خواهد شد و ا ز لحاظ روانشناسی اثرات نا مطلوبی را بجای خواهد گذاشت و در علوم روانشناسی ثابت شده است که تمام حرکات و رفتار مربی بطور مستقیم و غیر مستقیم در کار آموز اثر  می گذارد در آن حدکه در لباس پوشیدن نگاه کردن و عمل کردن کار آموز در تمام مدت آموزش و عموماً کار آموزان علاقمند هستند همانند مربی خود عمل نمایند این یک امر مسلم است که تاثیر پذیری در یک محیط آموزشی غیر قابل اجتناب است مثلاً با یک نظر خواهی در می یابید که مربیان چه تاثیرات مثبت یا منفی در کار آموزان خود داشته اند و متوجه خواهیم شد که تمام رفتارهای مربیان در کار آموزان تاثیر گذارده است .

با توجه به اهمیت رفتارهای مربیان عواملی که نقش موثری در ساختار شخصیتی افراد را بیاد   دور نگه نداشته و با توجه بیشتری به آن عوامل پرداخته شود  لذا مادر این به   این عوامل اشاره خواهیم نمود .

1 – بی شک آنچه شخصیت انسان را گرانقدر ساخته و روی را از رسته حیوانات به صف آدمیان آورده و گاه وی را از صف آدمیان به اوج فرشتگان پرواز داده آراستگی وی به گفتار و کردار نیک است این همان چیزی است که از آن بعنوان راز نفوذ تسخیر دلها نام بده اند اهل دانش که به ا ین رمز دست یافته و خود را بدان آراسته باشد شخصیت محبوب و نافذ الکمه خواهد بود و از برای هیئت زیبا و پسندیده ای که بر رفتارش پرتو افکن است هر کس به وی بنگرد خود را با منش و رفتار او تطبیق داده و از او الگو می گیرد آنچه در یک محیط آموزشی و کار آموزان از مربیان انتظار دارند عظمت و بزرگی در وقار و رفتار اوست که در تمام حرکات وی جلوه کر است چیزی که کار آموز را به تحسین وا می دارد و دل و گوش آنان را در کمند خود می گیرد مقام عنوان ثروت جمال و … نیست بلکه برخوردهای مودبانه و منشهای متعالی است که طبعاً دیگران را به ستایش و قلب ایشان را به گواهی می گیرد .

گاه ممکن است ضعف اندوخته های علمی یک مربی و یا کاستی ها علمی وی و یا بیگانگی از برخی از دانش ها از وی نادیده گرفته شود اما هیچگاه انتظار کوتاهی در رعایت ادب و متانت از وی نمی رود خواه ناخواه به ترازوی نقد گذارده خواهد شد زیرا نسختین چیزی که از فرد آگاه و عالم انتظار می رود رفتار مودبانه اوست امام علی )ع ) می فرماید :

آنگاه  آگاهی فرد زیاد گردد او افزون شود دانش و ادب توام با هم سبب حرمت و بزرگواری است چنانکه جهل و کوتاهی در ادب عامل پستی و کم شخصیتی اوست .

اگر چراغ دانش پرتوی چنین در ادب و اخلاق نداشته باشد به پیامد ظلمت جهل آلوده میشود پیامبر اکرم می فرماید خداوند بنده ای را خوار نشمارد مگر آنکه دانش و ادب را از او فروگذارد .

پس زینت و شکوه علم در رفتار بزرگوارانه و عالمانه است و این صفت ارزشمند است که پشتوانه کلام مربیان و معلمان و زمینه تاثیر پیام آنان می گردد اثر یک برخورد شایسته و یک رفتار آمیخته با ادب گاه از دهها پند و سخن بیشتر تاثیر می گذارد و در مقابل گاه یک مسامحه کاری و بی توجهی که توام با رفتاری غیر مودبانه باشد باعث تباهی گفتار خواهد شد همه کار آموزان در صدد بهره وری و الگو گیری از دانش و سیرت علمی مربیان هستند و طبق فرموده پیامبر اکرم که همه مسلمین را بهم نشینی با عالمان دعوت کرده است لذا همگان مخصوصاً کار آموزان انتظار دارند که هر گاه که با مربیان و معلمان خود بر خورد میکنند مطلب تازه ای بیاموزند و خطای مربی را هرگز نمی بخشد چون از وی انتظار چنین عملی را ندارند امام صادق علیه السلام در این باره می فرماید :

کار نیک از هر فردی که سر زند نیکو و اگر از شما ( شیعیان ) سر زند بسیار نیکوست چون خود را وابسته ما می دانید و باید اذعان کرد که یک مربی نیز عمل نیکویش بسیار نیکو بسیار پسندیده است و اگر زشتی از وی سر زند بسیار زشت تر از عمل دیگران خواهد بود چون او در جایگاهی است که اینگونه اعمال سبب بی حرمتی به این شغل مقدس است .

2 – روابط خوب مربی و کار آموز می تواند در فراگیری مطالب و حتی در روحیات وی تاثیر مثبت بگذارد این روابط د رمحیط آموزشی محدود نمی شود بلکه خارج از محیط آموزشی نیز می تواند تاثیر بسزائی داشته باشد اگر مربی بتواند یا کار آموز به قدری نزدیک شود که بتواند بار و حیات فردی او آشنا شود و بگونه ای که نام کار آموز را در جمع بزند و وی رامورد خطاب قرار دهد و یا با یک تبسم کوتاه دوستی و صمیمیت خود را به وی اعلام نمایند نقش مهمی  را در ایجاد یک رابطه خوب می تواند ایفاء کند و باید سعی شود این حالت برای عموم کار آموزان در نظر گرفته شود .

ب حفظ شخصیت و احترام مربی :

———————— —-

احترام به شخصیت کلاً بعنوان ارتباط دو جانبه ای از عملکرد آموزشی و تحصیلی محسوب می شود و همچنین عامل کمک کننده مهمی در جو مساعد و صمیمی کلاٍ درس است به نظر لارنس   lawrence احترام به شخصت بعنوان ارزشیابی هر فردی ه حفظ شخصیت و احترام به خویش موجب اصلاح فضای آموزشی میشود بسود مربی است که این عامل را در تک تک دانشجویان گسترش دهد لارنس عوامل چندی را که لازم است توسط مربی بطور آگاهانه در محیط آ‌موزش طرح ریزی شود تا احترام به نقس و شخصیت دردانشجویان افزایش یابد بشرح زیر می آورد .

1 احترام به شخصیت معلم :

—————— —-

مربی که از عزت نفس بالائی بر خوردار است  همین شیوه و خصلت را در کا رآموزان خود بوجود می آورد یعنی : مربی با رفتارهای خود بعنوان الگو برای دیگر کار آمزوان می شود .

 

2 برقراری ارتباط :

———— —-

برقراری ارتباط به دو گونه است :

1 0 کلامی در این بخش مربی با کلماتی بسیار جذاب و پر محتوا و شوق انگیز آرام بخش سبب خواهد شد که شخصیت خویش را در نزد کار آمزوان خود به نمایش بگذارد تا دیگر دانشجویان بتوانند از این طریق شخصیت واقعی خویش را در یابند .

2 0 غیر کلامی همراه با حرکات بدن حرکات چشمها سکوت ها و طریقه نگاه کردن تن ضدا ژست گرفتن و … میتواند تاثیر بسزائی در حفظ شخصیت و عزت نقس مربی داشته باشد .

رد بخش اول که کلامی میباشد بسیار با اهمیت است چون تمام کلمات مربی در دانشجو تاثیر می گذارد مراعات عفت کلام در جاذبه استاد تاثیر بسزائی دارد قرآن در این رابطه می فرماید :

با بهترین شیوه با مردم سخن بگویید و وارد بحث و گفتگو گردید .

باید اذعان داشت که سخن گفتن خود یک هنر است و بدینوسیله میتوان افراد بسیار زیادی را تحت تاثیر خود قرار داد .

ج فروتنی و ادب :

————- —-

یکی از مهمترین  عواملی که سببب خواهد شد که شخصیت وابهت مربی د رنزد کر آموزان حفظ گردد ادب او د رکلام و کردار اوست این امر سبب خواهد شد که اولاً جاذبه مربی بیش از بیش شود تانیا خود عاملی خواهد شد که کر آموز نیز به همان منوال حرکت نماید و تاثیر پذیرد و فروتنی در حد کافی و لازم نیز باعث خواهد شد که ک رآموز با مربی با صمیمت و احترام خاص بیکدیگر بنگرند و باید به این نکته نیز توجه داشت که گاه فروتنی بیش از حد سببب افت شخصیت مربی خواهد شد که در این مرحله مربی تصمیمات مقتسضی را باید پیش بینی نماید و به مرحله اجزاء بگذارد از آنجاییکه انسان هر چقدر عالمتر و داناتر می گردد باید تواضع و فروتنی وی بیشتر گردد و مربیان که سازندگان انسانهای فردای جامعه و سازندگان واقعی جامعه هستند در این مرحله بیش از هر فرد دیرگ دارای مستولیت بیشتر و سنگین تر هستند .

د بیان کافی مطالب درسی :

————— ——

مربی باید تمام نکات درسی را برای کار آموز بیان نماید و اگر چه باید کار آموز    را به تحقیق نیز وا دارد اما بگونه ای عمل نکند که سبب اخلال در یاد گیری و ایجاد ابهام در اذهان گردد این خلدون در این باره می وید :

( اختصار بیش از حد مضرو مخل فراگیری دانش است . )

اگر مربی در صدد بیان و روشن کردن حقیقت آنچه مطرح کرده نباشد خیانتی بزرگ را د رحق کار آموز مرتکب شده است و باید با متانت و خونسردی به سئوالات مطرح شده پاسخ گوید و اگر مطلبی بخوبی فهمیده نشده آن را توضیح داده و تا زمانی که آن مطلب برای کار آموز حل نشده از آن نگذرد ( در هنگم پاسخ دادن به سوالات بگونه ای سخن نگوید که به شخصیت افراد لطمه وارد کند و توجه داشته باشد که بی اعتنائی به سوال دانشجو و عدم توجه بدان ضربه بزرگی به رشد عقلی و شخصیت دانشجو وارد می شود که گاه جبران آن غیر ممکن میگردد .)

ه اجتناب از ارائه مطالب غیر درسی :

گاه مربی برای اینکه مطالب بیشتری را به کار آموز ارائه کند مطالبی خارج از کتاب را بیان میکند اگر چه بیان مطالب خارج از کتب آموزشی گاه ضروری است اما از آنجاییکه همه کار آموزان در یک کلاس از هوش و استعدادیکسان بر خوردار نیستند چه بسا ء برخی  از آنان نتوانند مطالب خارج از محور کتاب را دریابند و گاه سبب اختلاط و تشویش خاطرکار  آموز خواهد شد در این باره مطلبی را از کتاب پر ارج مقدمه ابن خلدون می آوریم ایشان در این باره می نویسند مسائل بیرون از کتب درسی نباید به هنگام تدریس مطرح گردد زیرا وقتی که مسائل بهم آمیخته گردد کار آموز از درک مطالب عاجز شده و افسردگی و خستگی عارض او میگردد .

و – اجتناب از اختلاط موضوعات :

اگر مربی هنگام تدریس موضوعات مختلف را بهم د رآمیزد کار آموز هیچ یک از موضوعات بیان شده را نخواهد فهمید زیرا در این صورت کار آموز باید ذهن خود را تقسیم نماید و از فهمیدن یکی به دیگری منتقل گردد لذا هر دو موضوع از ذهن دور افتاده و بعد از این جلسه درس است که کار آموز دچار نومیدی میشود و فکر می کند که شاید او قدرت فهمیدن مطالب بیان شده توسط استاد را ندارد و حا لانکه کار آموز در این میان هیچگونه قصوری نکرده است .

ز کیفیت بیان مطلب :

————— —-

زیبائی بیان وقابل فهم بودن مطالب و هماهنگی کامل در طریقه بیان سهم بسزائی در درک مطالب توسط کار آموزان دارد سخن گفتن بسیار مشکل و از پیچیده ترین فعالیتهای انسان بشمار می رود انتقال مطالب مورد نظر به دیگران به عوامل زیادی بستگی دارد که به چند مورد از آن اشاره می کنیم .

1 – قدرت ذخیره سازی و ا نتقال ذهن باید در حد بالائی باشد .

2 – ارتباط مستقیم با شنوندگان به گونه ای که آنان را شریک دیدگاه خود بدانیم و به آنها بفهمانیم که مطالب مورد بحث مربوط به ایشان بوده و شنیدن این مطالب دارای مزیت و ارزش خاص است .

3 – هنگام سخن گفتن و تدریس برای مطالب خود مقدمه و مدخل تهیه کرده و یا بیان بسیار شیوا و سنجیده سخن بگوید .

4 – نوشتن نکات مهم درس که احتمال فراموش کردن آن می رود .

ح بررسی متون عرضه شده به کار آموز :

———————- ——–

صحیح بودن متون آموزشی و مطابق بودن آن بار شد و توسعه علوم از اهمیت خاصی برخوردار است از آنجایی که هر دانشجو خواهان دستیابی به علومی است که کار برد جهانی دارد و با توجه به توسعه و پیشرفت علوم و فنون و دگرگونی های فراوانی که در موضوعات و مهارتهای فنی ایجاد شده است لازم و ضروری است که موضوعات مطرح شد همگام با پیشرفت علم و تکنولوژی باشد و این خاصه به نتیجه مطلوب نائل خواهد آمد مگر در سایه آموزش صحیح همراه با کار عملی که امروزه تمام جوامع مترقی جهان از این شویوه متابعت میکنند تدریس عملی در محیط آموزشی سببب بالا رفتن قدرت حافظه و درک مطالب خواهد شد زیرا انسان باقوای پنجگانه خود بسیاری از مسائل را درک می کند و آنچه را که ملموس تر است بیشتر بخاطر می سپارد تا آن مطلب تئوری را و هر چه در آموزش از مرحله تئوری بهمرحله عمل و لمس مطلب نزدیک تاثیر آموزش بالا رفته و افراد هر روز شوق بیشتری به فراگیری مطالب از خود نشان می دهند و کمترین تاثیر آموزشی در زمانی است که فقط به تئوری اکتفا شود .

ط بیان محورهای اصلی و نکات مهم :

———————- ——-

در سیستم آمزوشی یک مربی باید از استعدادهای کا رآموزان و ظرفیت و توان آنان در یاد گیری اطلاع کافی داشته باشد و محیط اجتماعی که افراد در آن زندگی می کنند در چگونگی دریافت مطالب اثر مستقیم دارد و به لحاظ اینکه در یک محیط آموزشی افراد مختلف از نقاط مختلف هستند طبیعتا ً وضعیت جدیدی را بوجود می آورند   .

لذا باید بگونه ای عمل شود که اوقات کا رآموزان به بیهودگی صرف نشود مطلب دیگری که قابل توجه است سن کار آموزان است که هر فردی در همان مقطع سنی که دارد عملکردهای رفتاری و ذهنی خاص بخود را نیز دارد و از لحاظ اعتماد به نفس و فعالیتهای رفتاری یکسان نخواهند بود .

ی ارجاع اطلاعات کافی برای کار آموز :

———————— ——–

برای بالا بردن سطح آگاهی کار آموزان  مربی باید منابع قوی و در حد زیادی را در دسترس کار آمزوان قرار دهد این منابع را میتواند دائره المعارف لغت نامه کتابهای فنی ، تخصصی مجلات تخصصی کتبی که قابل فهم همگان باشد تشکیل می دهد همچنین در یک کارگاه باید مدارک و اسناد و نقشه های فنی و مدارک ترم های آموزشی  مدلها و …. بطور دسته بنید شده نگهداری شود تا هر گاه نیاز به ارائه آن مطالب  شد سریعا ً در اختیار کار آموزان قرار دهد در یان راستا تجربیات افراد متخصص میتوان استفاده کرد .

انتظاراتی که کار آموزان از مراکز فنی و حرفه ای دارند :

1 – دانش تخصصی در حد پیشرفت ها ی تکنولوژی  روز .

2 – سیستماتیک کردن حرفه ها و فعالیتهای حرفه ای .

3 – شرح و توصیف حرفه های آموزشی .

4 – برنامه ریزی مدرن و دارای چار چوب آموزش حرفه ای

5 – رعایت روشهای کاربردی جدید بعنوان مثال :

الف – تولید ب – مونتاژ ج – آزمایش

د – راه اندازی    ه – رسیدگی وسرویس

تقاضاها و نیازهای عمومی و کلی درپداگوژی :

————————– ——

هدف از این کار آماده سازی فرد برای زندگی اجتماعی و بقاء زندگی و تامین معاش میباشد تا اصالت و جاودانگی اجتماع باقی بماند این هدف اعلم شده در پداگوژی هدفهای  عمومی یا تعلیم و تربیت می نامند و از طریق روشهای رفتاری اجتماعی و فردی را در اجتماع فرا می گیردند و آنان را به توانائی های زیر قادر می سازد .

1 – بتوانند بطور انتقادی در راستای حل مسائل نظر بدهند .

2 – روش استدلال آنها عقلانی و منطقی باشد .

3 – بطور مستقل و بدون دخالت دیگران بتوانند تصمیم بگیردند .

4 – اقدامات آنها مستدل باشد .

با افراد دیگر بر اساس همکاری عمل کنند .

چگونگی برخورد با دیگران :

————  ————-

رد بخش پداگوژی چگوگنی  و نحوه ارتباط با دیگران فرا گرفته میشود بعنوان مثال فرد اجازه سخن گفتن به همه می دهد انفرادی سخن نمی گوید در یک جمع تک روی نمی کند و فقط با افراد خاصی سخن نمی گوید چه بسا آن سخن ارزش شنیدن برای همگان را داشته باشد .

فوائد بکار گیری قواعدی که در بخش پداگوژی آموزش داده می شود :

1 – قدرت فهم و درک را بالا برده و در پی  آن به روحیات و صفات دیگران پی خواهیم برد .

2 – می آموزیم که دیگران را جدی بگیریم و برای سخنان آنان ارزش قائل شویم .

3 – آمادگی برای تبادل افکار را فراهم می سازد .

4 – جلو گیری از پیش داوری ها که گاه این پیش داوری ها سبب بروز مسائل بسیار زیادی خواهد شد .

5 پیشگیری از سوء تفاهم ها .

6 – سببب افزایش ها و بر طرف شدن بسیاری از نقاط ضعف موجود در افراد خواهد شد .

7 – صداقت و شجاعت افراد برای بیان عیوب خویش را افزایش داده و این امر باعث خواهد شد تا برای رفع این عیوب و خطاها اقدام نماید .

2 0 اصل دیگری که سبب شناخت شخصیت و طرز تفکر افراد است عملکرد افراد در یک محیط آموزشی است در اینجاست که شخصت واقعی افراد بروز خواهد کرد و نقاط ضعف و قوت هر فردی نمایان خواهد شد مطلبی که لازم است متذکر شویم این است ه اسنان باید تحت تاثیر شخصیت ها مثبت قرار گیرد و در این راستا نقاط ضعف خویش را بر طرف نماید و از طرف دیگر اگر نقاط قوتی در خود سراغ دارد بتواند افراد دیگر را تحت تاثیر قرار داده و دیگران را از ان بهره مند سازد در محیط آموزشی چون افراد مختلفی مشغول تحصیل هستند گاه رفتارها و گفتراها افراد سبب ایجاد سوء تفاهم شده و علل این مشکل هم می تواند ناشی از چند نته باشد که ما از آن بی اطلاع هستیم .

1 – بعلت اینکه فرد مخاطب ما مطالب خود را نمی تواند آنگونه که شایسته است به ما منتقل نماید شاید ما از این قضیه مطلع نباشیم که فهماندن مطلب مورد نظر به مخاطبین بسیار حساس و حائز اهمیت است .

2 – سرعت درتکلم  گاه سبب اشتباهات لفظی خواهد شد که در اینجا گویند باید دقت لازم را هنگام بیان مطالب داشته باشد و مخاطب نیز باید هنگام شنیدن مطالب دقت کند و این اشتباهات لفظی را با لحن ملایم تذکر داده و آن را بزرگ نکند .

3 – شناخت روحیه و ا فراد و آگاهی از سلامت روحی و جسیم وی : با افرادی که در یک کارگاه یا محیط آموزشی سرو کار داریم برای انیکه بهتر بتوانیم ارتباط بر قرار کنیم و در نهایت دچار مشکل نشویم باید از وضعیت روحی و جسمی وی مطلع شویم که آیا دارای روحیه شاداب و جسمی سالم است یا خیر چون روحیه سالم و جسم سالم در نوع برخوردها سهم بسزائی دارد مشکلات روحی امکان دارد از مسائل زیادی ایجاد شود که با اطلاع از آن شاید بتوانیم با همکاری دیگر همکاران ان را بر طرف نماییم بعنوان مثال شاید مشکل روحی فرد ناشی از وضع بد اقتصادی باشد یا دچار مشکل خانوادگی شده است ه با اطلاع از این مشکلات می توانیم ارتباط سالم و سازنده ای را با افراد داشته باشمی .

3 0 مهارت های پس از تدریس : این مهارتها بطورکلی در درس سنجش  و ارزیابی آموزشی به تفصیل آمده است که توصیه میشود جهت ارتقاء مهارت خود به آن مراجعه فرمایید حال  به ادامه بحث یاد گیری می پردازیم  :