پژوهش – ارزیابی کتابخانه های دانشکده های دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج براساس استانداردهای کتابخانه های …

کمک به برنامه های پژوهشی دانشگاه
کمک به برنامه ریزی های آموزشی دانشگاه.( مزینانی ، ۱۳۸۲)
۲-۴-۱-۲ : اهداف ویژه.
تهیه کتاب ،نشریات و مجموع مقالات و مواد مورد نیاز اعم از نوشتاری یا دیداریٍ / شنیداری منطبق با برنامه های اختصاصی و ،آموزشی دانشگاه یا موسسه آموزش عالی،
تهیه ، جمع آوری و تنظیم کتاب شناسی تمام پایان نامه های تحصیلی دوره های مختلف آموزشی و تحقیقاتی دانشگاه،
تهیه تجهیزات اطلاع رسانی و ارتباطی برای استفاده عملی دانشجویان ، محققان و استادان به طور انفرادی و مستقل نظیر رایانه ، میکرو گراف ، میکرو فیش ، میکرو فیلم ، میزهای مطالعه انفرادی و ایجاد تسهیلات از نظر شرایط مکانی متناسب و حتی اتاقهای مطالعه انفرادی،
راهنمایی و ،آموزش دانشجویان و محققان جوان برای یافتن منابع و اطلاعات مورد نیاز و بهره گیری بیشتر از امکانات و کاربرد وسایل موجود. ( علومی ، ۱۳۹۰ )
۲-۴-۲: سازمان و مدیریت کتابخانه های دانشگاهی .
کتابخانه های دانشگاهی برای آنکه بتواند وظایف بزرگ خود را در امور آموزش و پرورش انجام دهد باید توسط کتابداران متخصّصی که از فلسفه و روشهای آموزش آگاهی دارند اداره شود .
پاره ای از تحولات جدید در سازمان و اداره کتابخانه های دانشگاهی اثر عمیق گذاشته اند که از آن جمله اند :
۱ : تاکید بر یادگیری چند بعدی که موجب شده حتی وسایل الکترونیک و ماشین های آموزشی در کتابخانه ها قرار گیرند .
۲ : گسترش مفهوم مرکز منابع آموزشی که جایگزین کتابخانه شده و در واقع از دبیرستان به دانشکده و دانشگاه راه یافته است . این تحول موجب شده است که کتابخانه سازمان وسیعتر پیدا کند و مثلا دارای آزمایشگاه زبان ، استودیو ، تلویزیون و کلاس باشد .
مشکلاتی نیز در سالیان اخیر پدید آمده که موجب پیچیدگی سازمان کتابخانه های دانشگاهی شده است . به پاره ای از آن ها اشاره می کنیم :
۱ : افزایش سریع شماره دانشجویی که به معنای افزایش سریع تقاضا برای کسب اطلاع و خدمات بیشتر است .
۲ : گسترش سریع دانش بشری و رشد انتشارات جدید و شکل های تازه تدوین نوشته ها که خود در گزینش و گرد آوری و نظم بندی دشواری هایی را پدید آورده است .
۳ : هزینه ی روز افزون کتابخانه ها .
۴ : ارائه رشته های جدید آموزشی و توسعه رشته های موجود در سطوح بالاتر .
۵ : ایجاد و توسعه شیوه های نوین آموزشی و تاکید شدید بر مطالعه فردی .
از نظر سازمان تا چند دهه گذشته ، کتابخانه های دانشگاهی دارای یک مجموعه یا کتابخانه مرکزی بود که در آن هرگونه مطلب برای دانشجو و استاد ، در هر سطح و رشته گرد آمده بودند . و در عین حال دانشکده نیز کتابخانه ای جدا و خاص خود داشت . امروز ، علاوه بر این تشکیلات ، نمونه های سازمانی جدیدی پدید آمده اند . بعضی دانشگاه ها برای دوره چهارساله دانشکده های خود بنایی جدا ساخته اند و همه مواد و تسهیلات و خدمات لازم را برای دانشجویان این دوره گرد آوری کرده اند . در مقابل کتابخانه مرکزی دانشگاه خدماتش را متوجه دانشجویان دوره عالی ، گروه پژوهندگان و استادان کرده است . یکی از مسائل که در مورد سازمان کتابخانه های دانشگاهی پیوسته مورد بحث بوده تمرکز یا عدم تمرکز کتابخانه های یک دانشگاه است که گروهی نتیجه بحث ها را تمرکز اداری و عدم تمرکز جغرافیایی یا پراکندگی بنا یافته اند . ( ابرامی ، ۱۳۸۶ )
۲-۴-۳ : نیروی انسانی کتابخانه های دانشگاهی .
با توجه به عملکرد و وظایف کتابخانه های دانشگاهی ، کتابداران شاغل در این نوع کتابخانه ها ، باید تحصیلات عالی کتابداری داشته باشند . بدین معنا که در بخش های اصلی کتابخانه باید کتابداران با مدارک تحصیلی کارشناسی ، کارشناسی ارشد و بالاتر مشغول به کار شوند تا بتوانند ارتباط بهتری با مخاطبان خود یعنی اساتید و دانشجویان برقرار کنند . ریاست کتابخانه های دانشگاهی معمولا بر عهده اعضای هیئت علمی با تحصیلات دکتری است و برای بهبود فرآیندهای کتابخانه بهتر است این مسئولیت به فارغ التحصیل مدرک دکتری کتابداری که عضو هیئت علمی دانشگاه نیز هستند واگذار شود . در پیش نویس استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران که کتابخانه ملی منتشر کرده ، چگونگی نیروی انسانی این کتابخانه ها از نظر کیفی و کمی ارائه شده است . ( مزینانی ، ۱۳۸۲)
۲-۴-۴ : مجموعه سازی در کتابخانه های دانشگاهی.
کتابدار برای شناخت نیازهای اطلاعاتی جامعه کتابخانه های دانشگاهی باید از برنامه ها و رشته های آموزشی دانشگاه در مقاطع مختلف تحصیلی ، روشهای مختلف تدریس ، برنامه های پژوهشی و تعداد دانشجویان هر رشته مطلع باشد:
۱ : برنامه ها و رشته های آموزشی دانشگاه در مقاطع مختلف تحصیلی . کتابداری باید از برنامه های آموزشی و رشته های تحصیلی در مقاطع مختلف آگاهی داشته باشد . این آگاهی به طور موثری وی را در شناخت نیازهای اطلاعاتی جامعه کتابخانه کمک خواهد کرد . هر تغییری در برنامه های آموزشی و ایجاد هر رشته تازه ای در دانشگاه به ناچار نیازهای اطلاعاتی جدیدی را به وجود خواهد آورد که در مجموعه کتابخانه تاثیر می گذارد . مثلا اگر در دانشگاهی رشته کتابداری دایر شود ، برای رفع نیازهای تازه به مجموعه ای غنی تر در این زمینه نیاز است که باید پیش از افتتاح این رشته کتابها و مواد مناسب فراهم آورد . بنابراین توجه به تعداد ، نوع و محتوای منابع در مقاطع مختلف تحصیلی یک رشته برای کتابدار ضروری است ؛ زیرا مثلا نیازهای دانشجویان دوره کارشناسی با دکتری فرق دارد . علاوه بر این دانشجویان دوره های کارشناسی بیشتر از منابع فارسی استفاده می کنند ، در حالی که دانشجویان دوره های تکمیلی به منابع غیر فارسی نیاز بیشتری دارند . کتابدار می تواند از طریق مطالعه منظم راهنمای دانشگاه ، مطالعه برنامه مصوب درسی هر دوره ، ارتباط با دفترهای برنامه ریزی آموزشی و نیز مسئولان دانشگاه و مراجعه به اداره های آموزشی دانشگاه و دانشکده ها اطلاعات لازم را کسب کند . علاوه بر این شرکت کتابدار در جلسه های شورای برنامه ریزی و دیگر جلسه های بحث و گفتگو و اخذ تصمیم درباره برنامه ها نیز بسیار مفید است . کتابداری در شناخت برنامه های آموزشی موفق تر است که به طور منظم در این جلسه ها شرکت کند و نیز نسخه ای از برنامه های جدید تهیه نماید .
۲ : روشهای مختلف تدریس. در دانشگاهی که روش تدریس بر پایه حفظ کردن مطالب یک کتاب یا جزوه استوار است و استاد تنها انتظار فرا گرفتن همان مطالب را داشته باشد به طور طبیعی کتابخانه نقش موثری در آموزش دانشجویان نخواهد داشت . زیرا دانشجویان نیازی به مراجعه به کتابخانه برای کسب اطلاعات بیشتر ندارند و کتابدار باید راهی برای جلب دانشجویان به کتابخانه ها پیدا کند . اگر روش تدریس چنان باشد که ضمن بیان رئوس مطالب دانشجویان به مطالعه منابعی در موضوع مورد بحث راهنمایی شوند و برای آنان تکالیفی معین گردد که مطالعه خارج از کلاس را الزامی نماید ، دانشجویان بیشتر به کتابخانه مراجعه خواهند کرد و لازم است مجموعه کتابخانه متناسب با نیاز آنها غنی تر شود . همچنین اگر برای تفهیم بیشتر مطالب ، تدریس با نمایش اسلاید و فیلم و به کمک پروژکتور انجام شود ، کتابخانه باید به منابع دیداری بیشتری مجهز گردد.
کتابدار می تواند با مطالعه تقویمهای درسی استادان ، حضور در کلاس ها و مصاحبه با دانشجویان از روشهای مختلف تدریس در دانشگاه مطلع شود . علاوه بر این او باید پیش از آغاز هر سال تحصیلی از استادان بخواهد که فهرست منابع مورد نیاز خود را تهیه و به کتابخانه ارسال کنند . پاسخ استادان به این درخواست نیز تا حدی روش تدریس آنان را مشخص می کند .
۳ : برنامه های پژوهشی. در یک دانشگاه خوب ، کار پژوهش از کار آموزش جدا نیست . آموزشی که بر پایه پژوهش استوار نباشد پویا نخواهد بود . تدریس در دانشگاه ها باید بر پایه آخرین اطلاعات باشد و آخرین روشهای علمی و تازه ترین کشفیات باید ار آنجا مورد بحث و گفتگو قرار گیرد . پژوهش واقعی با مطالعه پیوندی نا گسستنی دارد و هیچ پژوهنده راستینی نمی تواند خود را از نتایج پژوهشهای همکارانش در گذشته و حال و در سراسر جهان بی نیاز بداند و این کار بدون مطالعه منظم انتشارات علمی امکانپذیر نیست . کتابدار با اطلاع از وضع پژوهش در دانشگاه و در رشته های مختلف آن تصویری از نیازهای جامعه استفاده کننده از کتابخانه به انتشارات علمی به دست می آورد . کتابدار برای اطلاع در این زمینه می تواند از همان روشهایی که در مورد برنامه های آموزشی گفته شد استفاده کند.
۴ : تعداد دانشجویان و اساتید . این عامل معیاری بسیار مهم در شناخت نیازهای جامعه کتابخانه های دانشگاهی است . هرچه تعداد دانشجو و استاد بیشتر باشد ، نیاز به منابع اطلاعاتی بیشتر خواهد شد . تعداد دانشجویان در تعیین نسخه های تکراری از یک کتاب عامل بسیار مهمی به شمار می رود . بدیهی است هرچه تعداد استادان نیز بیشتر باشد ، به کتاب و منابع اطلاعاتی بیشتری نیاز خواهد بود . بدون تردید ، تعداد استادان و اعضای هیئت علمی در هر دانشگاهی کمتر از دانشجویان است ؛ بنابراین کتابداری می تواند فهرستی از مشخصات و سوابق تحصیلی ، شغلی و تخصصی تهیه کند. این اطلاعات نیز برای شناخت جامعه کتابخانه و نیازهای آن بسیار مفید است . ( سینایی ، ۱۳۸۹ )
۲-۴-۵ : سازماندهی منابع کتابخانه های دانشگاهی.
فهرست نویسی یک کتاب در یک کتابخانه ی تخصصی یا دانشگاهی با همان کتاب در کتابخانه عمومی از جنبه های مختلف متفاوت است . در کتابخانه های دانشگاهی کتابها به صورت تخصصی تر فهرست نویسی و در نهایت سازمان دهی می شوند . به عنوان مثال ؛ کتابی که موضوع آن یکی از زمینه های تخصصی پزشکی است ، در یک کتابخانه عمومی به شکلی کلی و نسبتا ساده فهرست نویسی می شود . در حالی که در کتابخانه های پزشکی به صورت دقیق تر و با استفاده از سر عنوان های موضوعی مناسب تر مثل ( سر عنوان های موضوعی پزشکی[۲۶]) فهرست نویسی می شود . ( فتاحی ، ۱۳۸۷)
۲-۴-۶ : خدمات کتابخانه های دانشگاهی.
امروز کتابخانه های دانشگاهی چیزی فراتر از وجود ساختمان و قفسه های پر از کتاب است . البته فضای دلپذیر و مجموعه به خوبی از منابع مکتوب هم بسیار مهم است اما میزان سنجش یک کتابخانه خوب ، ارائه خدمات و اطلاع رسانی روزآمد با استفاده از فن آوری اطلاعات و اظهار نظر مثبت مراجعه کنندگان است. کتابخانه دانشگاه در تمام سطوح در برنامه های آموزشی و یادگیری شرکتی فعال دارد . تمام کتابخانه های دانشگاهی وظیفه تهیه و تدارک وسایل و ابزار کتابشناسی های لازم نه تنها برای موضوعات مورد علاقه و نیاز بلکه برای آموزش و پرورش و گسترش مجموعه دانشگاهی را بر عهده دارد . کتابخانه وسیله ارائه خدمت ، کمک کردن ، آموزش و یادگیری است . کتابخانه دانشگاهی به گروه های مختلف خارج از دانشگاه نیز با سعه صدر و گشاده رویی ارائه خدمت می کند . از جمله دانشجویان دانشگاه های دیگر ، مدیران صنایع و تا حدی عموم مردم . تقریبا تمام مواد کتابخانه برای تحقیق و پژوهش در دسترس و اختیار مراجعه کنندگان قرار می گیرد ، مگر کتاب های نادر و کتاب های گران قیمت و موادی که نیاز به نگهداری دقیق و استثنایی دارند . تعداد زیادی از کتابها را می توان برای استفاده خارج از کتابخانه به امانت داد. مسئولان کتابخانه های دانشگاهی علاقه مندند میزان بهره مندی و بهره وری هر خواننده از کتاب بالا باشد . حتی بعضی از کتابخانه های دانشگاهی محدودیتی برای کتاب امانتی ندارند . ( عازم ، ۱۳۹۱)
کتابخانه دانشگاه معمولا مدت زیادی در شبانه روز باز است و به دانشجویان خدمات مختلفی ارائه می دهد . برخی از خدمات کتابخانه های دانشگاهی عبارت است از :
۱ : آموزش مراجعان : هدف از آموزش مراجعان ، آماده کردن آنان برای بهره گیری موثر از کتابخانه ، پایگاه های اطلاعاتی و اینترنت به منظور دستیابی آسان به منابع اطلاعاتی مورد نیاز است .
۲ : خدمات تکثیر : وجود امکانات کپی برداری ، از ابتدایی ترین و متداول ترین خدمات در کتابخانه های دانشگاهی می باشد .
۳ : خدمات آگاهی رسانی جاری : خدمات آگاهی رسانی جاری یک کتابخانه دانشگاهی خوب ، متقاضی های خود را نسبت به اطلاعاتی که همیشه مورد علاقه آنهاست روزآمد نگه می دارد . و از طریق آگاهی رسانی جاری ، اطلاعات مربوط را از مجلات ، مقالات ، کنفرانس ها و گزارش ها و کتابها را به هر وسیله و روش ممکن به اطلاع متقاضی می رساند .( صمدی ، ۱۳۸۲ )

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.