مُساقات یکی از عقود و قراردادهاییه که شرایط و ویژگیای اون در قانون مدنی ایران در مواد ۵۴۳ تا ۵۴۵ بیان شده (در اصطلاح یکی از عقود معینه). در این گفتار کوتاه سعی داریم تا با ویژگیای اصلی قرارداد مساقات آشنا شیم.

 

مساقات چیه؟

مساقات در کلمه به معنای آبیاری کردنه. در معنی فقهی و حقوقی هم مساقات خیلی از این معنا دور نیفتادهه. در معنی حقوقی، مساقات به معنای «نگهداری از درختان و بوتهای موجود در باغ و تقسیم منافع و نتیجه این درختانه».

درواقع در این قرارداد، فردی که صاحب باغ یا ملکه، با دیگری قرارداد می بندد که به درختان باغ اون رسیدگی کنه (اونا رو آبیاری کنه و دیگر مواظبتای عادی رو از درختان باغ به عمل آورد) و درمقابل، درصد و سهمی از محصول و نتیجه رو دریافت کنه. به کسی که وظیفه ی مواظبت و نگهداری از باغ رو برعهده داره «عامل» گفته می شه؛ پس مساقات قراردادیه بین مالک و عامل که در اون عامل پایبند می شه از درختان و باغ نگهداری کنه و درمقابل در محصول باغ شریک شه؛ یکی باغ رو در اختیار می ذاره و دیگری عملی رو انجام می ده و درنهایت در محصول پایانی شریک هستن و بر محصول مالکیت مشاع دارن (نسبت مالکیت هرکدام در محصول پایانی بسته به توافق طرفینه).

شرایط مساقات

  • موضوع این قرارداد نگهداری از درخت، بوته و مواردیه که ریشه ی ثابت دارن و میوه، گل یا برگ اونا برداشت می شه (مثلا درختان میوه یا بوتهای گل سرخ یا گیاهی مثل حنا)؛ پس مساقات شامل زراعت و کشت وکار کالاهایی مثل گندم و برداشت اونا نمی شه (زراعت در زمین دیگری درمقابل دریافت سهم مشخصی از محصول، موضوع یکی دیگر از عقود به نام «عقد مُزارعه» است).
  • مساقات شامل «کاشتن» درخت و گیاه نمی شه. بلکه فقط شامل نگهداری از درختان و گیاهانیه که وجود دارن.
  • پرداخت حق الزحمه در مساقات، حتما باید به شکل سهم مشاعی از محصول و نتیجه باشه و برابر با این قرارداد، نمیشه مبلغ مشخصی رو به عنوان حق الزحمه واسه عامل درنظر گرفت. در این صورت این قرارداد دیگر مساقات حساب نمیشه. البته میشه اینجور شرط کرد که جدا از اینکه سهم مشاعی از محصول، مال دیگری به یکی از دو طرف داده شه. مثلا اینجور شرط می شه که عامل یک دهم از محصول و یک میلیون تومن پول دریافت می کنن.
  • پول-نام-تصویر

  • در عقد مساقات نمیشه شرط کرد که تموم محصول یا نتیجه، واسه عامل یا مالک باشه؛ در این صورت قرارداد مساقات درست نیس.
  • مدت این قرارداد باید مشخص باشه. باید توجه داشت که مدت این قرارداد نمیتونه کمتر از یه مدت باشه که در اون میوه و محصول به دست میاد. مثلا درمورد درختانی که در فصل بهار محصول میدن، نمیشه قرارداد مساقاتی بست که از تابستون شروع و در زمستون تموم شه.
  • تعهد عامل در این قرارداد، «تعهد به وسیله» است؛ یعنی اون وظیفه داره که درحدود معمولی و تا جایی که معموله از درختان و باغ مواظبت و نگهداری به عمل آورد. در این صورت اگه محصول باغ به هر دلیلی کم شد، عامل، مسئول اون نمیشه؛ اما اگه عامل وظیفه ی خود رو در نگهداری از محصول (اون طور که عادی و رایجه) خوب انجام نده (مثلا درختان و میوه ها رو به موقع سم پاشی یا کوددهی نکنه) و واسه همین از محصول کم کرده شه، باید خسارتی رو که به مالک وارد شده، جبران کنه.
این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   مسئولیت مدنی چیه؛ آشنایی با شرایط تحقق مسئولیت مدنی 

اتمام قرارداد

مساقات هم مثل بیشتر قراردادها باید دارای مدت مشخصی باشه و بعد از تموم شدن این مدت پایان یابد. باید توجه داشت که مساقات در گروه عقود لازم (یکی از شکلای مختلف عقود در قانون مدنی) دسته بندی می شه. به این معنی که پس از انعقاد این قرارداد، هیچکدام از دو طرف نمی تونن قرارداد رو برهم بزنن، مگه در موارد محدود و مشخص قانونی. حتی اگه در اثنای قرارداد یکی از دو طرف فوت کنه، بازم قرارداد به قوت خود باقیه.

اگه به هر دلیلی قراردادی که بین دو طرف بسته شده، باطل باشه (مثلا یکی از دو طرف در زمان انعقاد عقد، اراده ی سالمی نداشته باشه) در این صورت تموم محصول واسه مالک هستش و عامل دیگر مستحق سهم مشاعی از محصول نیس، بلکه مالک باید با درنظر گرفتن عرف، به عامل اجرت المثل و حق الزحمه پرداخت کنه.




۱

دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید