در این نوشته قراره به ویژگیای مسئولیت مدنی دولت بدیم. پیش از این در مقاله مسئولیت مدنی چیه به کلیات این موضوع پرداخته ایم. پس از تکرار مسائل کلی پرهیز می کنیم و مستقیم سراغ اصل ماجرا میریم تا ببینیم دولت در چه شرایطی مسئولیت جبران خسارات وارده به بقیه رو برعهده داره.

 

مهم ترین قانونی که در این باره هست، قانون مسئولیت مدنیه که پیش از انقلاب تصویب شده. در این قانون پس از طرح مسائل کلی، در ماده ۱۱ می خونیم:

«کارمندان دولت و شهرداریا و مؤسسات وابسته به اونا که به مناسبت انجام وظیفه عمدا یا پس ی بی احتیاطی خساراتی به افراد وارد کنه خود مسئول جبران ضرر وارده هستن ولی هروقت خسارات وارده مستند به عمل اونا نبوده و مربوط به مشکلِ وسایلِ ادارات و یا مؤسسات مزبور باشه در این صورت جبران ضرر بر عهده ی اداره یا مؤسسه ی مربوطهه ولی در مورد اعمال حاکمیت دولت هروقت کارایی که طبق ضرورت واسه تأمین منافع اجتماعی طبق قانون به عمل آید و موجب ضرر دیگری شه دولت مجبور به پرداخت خسارات نمیشه.»

پس، این قانون اصل رو بر مسئولیت کارمندان دولت گذاشته مگه در شرایط خاصی که دولت مسئول جبران خسارته. این شرایط عبارتند از این که:

اول اینکه ضرر مستند به عمل کارکنان دولت نباشه؛ دوم اینکه مربوط به مشکل وسایل ادارات یا مؤسسات دولتی باشه.

نکته دیگر درباره این ماده اینه که اگه دولت در مقام اعمال حاکمیت خسارتی وارد کنه، مسئول جبران اون نمیشه. در توضیح این نکته باید بگیم که کلا اعمالی رو که هر دولتی صورت می ده، میشه به دو نوع تقسیم کرد. اگه دولت کارایی واسه منفعت عمومی و طبق انجام وظایف خود به عنوان قوه ی حاکم بکنه، به این اقدامات اِعمال حاکمیت میگن. اما در نقطه مقابل بعضی وقتا دولت به کارایی دست می زنه که هدف از اونا کسب سود و تجارته. به این اَعمال، اِعمال تصدی میگن. پس اگه دولت طبق منافع عمومی دست به عملی بزنه، حتی اگه اون عمل باعث ضرر شه، مجبور به پرداخت ضرر نمیشه. البته نگران نباشید؛ روش قضایی و قوانین دیگر تا جای ممکن حتی در مورد این اَعمال از ملت حمایت می کنن. مثلا در لایحه قانونیِ نحوه ی خرید و تملک اراضی و املاک واسه اجرای برنامه های عمومی، عمرانی و نظامی دولت، حتی در مقام اعمال حاکمیت هم دولت موظف به جبران ضرر شده.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   کیفیت خواب مهم تره یا کمیت اون؟

حال سؤالی که پیش میاد اینه: در صورتی که مدعیِ ضرر از طرف دولت یا کارمندان اون برابر با این ماده باشیم، باید به کدوم دادگاه دادخواست بدیم؟

چه مرجعی به شکایات مردم از دولت رسیدگی می کنه؟

مرجعی هست که به طور اختصاصی به تظلمات مردم از دولت، کارمندان دولت در مقام انجام وظایف، تصمیمات و اقدامات اونا رسیدگی می کنه. نام این منبع، دیوان عدالت اداریه. دیوان یکی از بهترین و مساوی ترین مراجع قضاییه که الان در نظام دادگستری ما هست. پس از طرح دعوا در این منبع هیچ وقت ناامید نباشید.

باید به خاطر داشته باشیم که دیوان عدالت اداری تنها در این باره تصمیم میگیره که خسارتی از طرف دولت یا کارمندانِ اون به افراد وارد شده یا نه و تعیین میزان ضرر با دادگاه عمومیه. یعنی بعد از اون که دیوان به نفع شما رأی صادر کرد، باید دوباره به دادگاه عمومی حقوقی دادخواستی تقدیم کنین تا میزان ضرر وارده رو تعیین کنه. این با نظر کارشناس انجام میشه.

قوانین خاصی هم در مورد مسئولیت دولت واسه جبران ضرر هست. یکی از این قوانین درباره موضوع خاص مسئولیت به دلیل تصمیمات قضاته که قبلا در مقاله نحوه شکایت از قاضی بهش پرداخته شده.

قوانین خاص دیگری هم در این مورد وجود دارن. مثلا قانون مجازات اسلامی در ماده ۱۳ می گه:

«حکم به مجازات یا اقدام تأمینی و تربیتی و اجرای اونا طبق مورد نباید از میزان و کیفیتی که در قانون یا حکم دادگاه مشخص شده تجاوز کنه و هرگونه آسیب و خسارتی که از این جهت انجام بشه، درصورتی که از روی عمد یا تقصیر باشه طبق مورد موجب مسئولیت کیفری و مدنیه و وگرنه، ضرر از بیت المال جبران می شه.»

یعنی دولت در شرایط خاصی مسئول جبرانِ ضررِ به دلیل مجازاتِ ناروا دانسته شده.

به هر حال چیزی که مهمه اینه که از حق خود نگذریم و البته این رو با صبوری، متانت و ثبات قدم پیش ببریم. هر کدوم از ما در ساختن نظام حقوقی کشورمون نقشی اجرا می کنیم و زمانی که به دنبال احقاق حقوق خود هستیم، به عنوان شهروندی مسئول در حال خدمت به جامعه هم هستیم.

تهیه شده در: chetor.com


۱

دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید