منبع پایان نامه ارشد درباره میانگین، ژنوتیپ، عملکرد، مقایسه

فهرست جداول و نمودار
جدول 3-1 مشخصات لاین های مورد مطالعه …………………………………………………………………………………….37
جدول 4-1- میانگین مربعات تولید ماده خشک در ژنوتیپ های مورد مطالعه ………………………………….49
جدول 4-2- مقایسه میانگین تولید ماده خشک در ژنوتیپ های مورد مطالعه ………………………………….49
جدول 4-3- میانگین مربعات سرعت رشد محصول در ژنوتیپ های مورد مطالعه …………………………….51
جدول 4-4- مقایسه میانگین مربعات سرعت رشد محصول در ژنوتیپ های مورد مطالعه………………….51
جدول 4-5- میانگین مربعات سرعت رشد نسبی در ژنوتیپ های مورد مطالعه …………………………………53
جدول 4-6- مقایسه میانگین مربعات سرعت رشد نسبی در ژنوتیپ های مورد مطالعه……………………..53
جدول 4-7- میانگین مربعات شاخص سطح برگ در ژنوتیپ های مورد مطالعه ………………………………..54
جدول 4-8- مقایسه میانگین مربعات شاخص سطح برگ در ژنوتیپ های مورد مطالعه …………………..54 جدول 4-9- میانگین مربعات سرعت فتوسنتز خالص در ژنوتیپ های مورد مطالعه ………………………….56
جدول 4-10- مقایسه میانگین مربعات سرعت فتوسنتز خالص در ژنوتیپ های مورد مطالعه …………56
جدول 4-11- میانگین مربعات دوام سطح برگ در ژنوتیپ های مورد مطالعه ………………………………….57
جدول 4-12- مقایسه میانگین مربعات دوام سطح برگ در ژنوتیپ های مورد مطالعه ……………………..57
جدول 4-13- میانگین مربعات نسبت سطح برگ در ژنوتیپ های مورد مطالعه ……………………………….59
جدول 4-14- مقایسه میانگین مربعات نسبت سطح برگ در ژنوتیپ های مورد مطالعه …………………..59
جدول 4-15- میانگین مربعات دوام بیوماس در ژنوتیپ های مورد مطالعه ……………………………………….60
جدول 4-16- مقایسه میانگین مربعات دوام بیوماس در ژنوتیپ های مورد مطالعه ………………………….61
جدول 4-17- تجزیه واریانس صفات مورفولوژیکی مورد مطالعه ………………………………………………………..64
جدول 4-18- مقایسه میانگین صفات مورفولوژیکی مورد مطالعه ………………………………………………………64
جدول4-19- میانگین مربعات عملکرد و اجزاء عملکرد تیمارهای مورد مطالعه …………………………………69
جدول 4-20- مقایسه میانگین عملکرد و اجزاء عملکرد ……………………………………………………………………..69
جدول 4-21- میانگین مربعات عملکرد وصفات کیفی ژنوتیپ های مورد مطالعه ……………………………..72
جدول 4-22- مقایسه میانگین صفات کیفی مورد بررسی در ژنوتیپ های مورد مطالعه …………………72
جدول 4-23- مقایسات گروهی عملکرد و صفات کیفی در ژنوتیپ های مورد مطالعه …………………….73
جدول 4-24- همبستگی بین شاخص های رشد، عملکرد و اجزای عملکرد ………………………………………79
جدول 4-25- همبستگی بین صفات مورفولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد …………………………………..80
جدول 4-26- همبستگی بین شاخص های رشد و صفات مورفولوژیکی ……………………………………………81
جدول 4-27- همبستگی بین صفات کیفی و عملکرد ………………………………………………………………………..82
نمودار 4-1- مقایسه میانگین دمای ژلاتینی شدن در لاین های امید بخش و رقم نعمت ………………..74
نمودار 4-2- مقایسه میانگین طول دانه قبل از پخت در لاین های امید بخش و رقم بومی …………….74
نمودار 4-3- مقایسه میانگین افزایش طول دانه پس از پخت در لاین های امیدبخش و رقم بومی …75
نمودار 4-4- مقایسه میانگین عطر دانه در لاین های امیدبخش و ارقام اصلاح شده ………………………..45

چکیده
به منظور تعیین شاخص های فیزیولوژیک و مورفولوژیک رشد ارقام و لاینهای امید بخش برنج، آزمایشی در موسسه تحقیقات برنج کشور واقع در رشت در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با 14 تیمار در 4 تکرار در بهار و تابستان سال 1387 اجرا گردید. تیمارها شامل 4 رقم (طارم هاشمی، کادوس، هیبرید بهار1 و نعمت) و 10 لاین امید بخش برنج بود. به منظور اندازه گیری شاخص های رشد، به فاصله هر 15 روز، تعداد 4 کپه با انتخاب تصادفی و با در نظر گرفتن اثر حاشیه ای (حذف دو کپه از طرفین) از هر کرت کف بر شدند. سطح برگ توسط دستگاه اندازه گیری سطح برگ تعیین شد. وزن خشک برگ و ساقه با قرار دادن آنها در آون در دمای 70 درجه سانتی گراد به مدت 48 ساعت حاصل شد. در مرحله گلدهی، صفات مورفولوژیکی شامل تعداد پنجه، ارتفاع بوته، مساحت برگ پرچم، تعداد روزهای تا 50 درصد گلدهی و رسیدگی کامل مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات کیفی نیز از قبیل مقدار آمیلوز، درجه حرارت ژلاتینی شدن، تعیین قوام ژل، اندازه و شکل دانه، طویل شدن دانه و عطر نیز بعد از مرحله برداشت و تبدیل در آزمایشگاه اندازه گیری شدند. نتایج بدست آمده، حاکی از آن بود که همه تیمارها، در مرحله قبل از گلدهی به حداکثر LAI دست یافتند و صفات مورد بررسی اختلاف معنی داری نشان دادند. TDM (**58/0)، CGR (**36/0)، LAI (**55/0)، LAR (**48/0)، LAD (**55/0)، BMD (**70/0)، تعداد پنجه (**67/0)، مساحت برگ پرچم (**39/0)، وزن هزار دانه (**59/0)، تعداد خوشه در متر مربع (**67/0) و طول خوشه (**37/0) همبستگی مثبت و معنی داری با عملکرد دانه داشتند. لاین های 416 و 203 از نظر شاخص های رشد و قابلیت پنجه زنی و کمترین ارتفاع بوته در وضعیت مطلوبتری قرار داشتند و از طرفی عملکرد نسبتاً بالایی را نیز داشتند (به ترتیب 34/6 و 25/6 تن در هکتار) و به عنوان لاین مطلوب جهت برنامه های به زراعی در شرایط مشابه با این
آزمایش قابل پیگیری و توصیه به نظر می رسند. لاین 223، کیفیت بالاتری داشت زیرا دارای آمیلوز متوسط (28/22%)، دمای ژلاتینی شدن متوسط (نمره 63/4)، افزایش دانه خوب و عطر مناسب بود. در حالی که عملکرد پایینی داشت (90/4 تن در هکتار). در این تحقیق لاین های با خصوصیات کیفی بالاتر عملکرد پایین تری داشتند.

واژه های کلیدی: برنج، لاین امید بخش، شاخص های رشد، عملکرد دانه، صفات کیف

مقدمه
برنج (Oryza sativa L)از قدیمی ترین گیاهانی است که در دنیا کشت شده و مبدآ پیدایش آن آسیای جنوب شرقی بخصوص کشورهای هند و چین می باشد (زمانی و علیزاده، 1386). مهمترین مرکز تولید برنج در جهان قاره آسیا است که حدود 90% برنج تولیدی جهان را به خود اختصاص داده است. در قاره های آمریکا، اروپا، آفریقا و اقیانوسیه 10 درصد بقیه کشت برنج انجام می شود. هم اکنون استانهای گیلان و مازندران از مناطق مهم تولید برنج در کشور هستند. در این دو استان برنج به عنوان یکی از عمده ترین اقلام منابع غذایی محسوب می شود و حدود 13 نوع غذای محلی از آن درست می شود (اخوت و وکیلی، 1376). سطح زیر کشت برنج در دنیا کمتر از گندم بوده لکن مقدار تولید آن تقریباً برابر گندم می باشد (خدابنده، 1379) . بر اساس گزارش سازمان خواروبار جهانی در سال1380، سطح زیر کشت برنج در کشور ما 480 هزار هکتار و میزان تولید شلتوک معادل 2/2میلیون تن می باشد (امام، 1383). طی دو دهه اخیر میزان مصرف سرانه برنج کشور و الگوی مصرف و تغذیه مردم تغییر و مصرف برنج به عنوان یکی از مواد اولیه اصلی و اساسی غذای روزانه وارد سبد خانوار شده بطوری که مصرف سرانه برنج از 15 تا 20 کیلوگرم به 38 تا40 کیلوگرم افزایش یافته است (زمانی وعلیزاده، 1386). بر اساس برآورد انجام شده، شمار ساکنان کره زمین از 5 میلیارد و 500 میلیون نفر کنونی به 8 میلیارد و 400 هزار نفر در سال 2025 میلادی افزایش خواهد یافت و هر ساله 88 میلیون نفر به جمعیت جهان افزوده می گردد، که تا سال 2050 تولید برنج بایستی بالغ بر 50 درصد افزایش یابد که این افزایش تولید نیازمند اصلاح ارقام و اعمال مدیریت های صحیح زراعی است (Ntanos and Koutrbas, 2002.). در کشور ما بیشترین نسبت اراضی تحت کشت مربوط به ارقام بومی با عملکرد کم ولی با کیفیت زیاد می باشد (اخوت و وکیلی ، 1376). با توجه به رشد جمعیت در آسیا که 90 درصد برنج دنیا در آن تولید و مصرف می شود، تولید سالیانه برنج باید 7/1 درصد افزایش یابد تا نیاز آینده مصرف کنندگان را تامین نماید .(Dato Seri, 2003)که با توجه به نرخ رشد جمعیت، میزان تولید فعلی برنج، به هیچ وجه جوابگوی مصرف نبوده، پس لازم است در جهت معرفی ارقام جدید با عملکرد زیادتر تلاش شود. خوشبختانه در دهه های گذشته، اغلب کشورهای آسیایی فعالیت خوبی را در ارتباط با زراعت برنج و اصلاح آن به عمل آوردند، به طوری که در آسیا بیشترین سطح زیر کشت ارقام پرمحصول جدید در سال 1997 مربوط به کشور هند با 32200000 هکتار بود(2004 ،IRRI).در چهار دهه پیش، تحقیقات برنج پیشرفت های زیادی در زمینه معرفی و توسعه کشت ارقام اصلاح شده و افزایش کارایی مدیریت منابع طبیعی و نهاده ها داشته که باعث افزایش محصول،کاهش هزینه تولید و افزایش درآمد کشاورزان شده است (2005 Mahabub,).
یکی از ابزار مهم متخصصان به نژادی، انتخاب والدین مناسب جهت تلاقی دادن آنها می باشد تا بدین ترتیب بتوانند با ترکیب خصوصیات مناسب والدین، ژنوتیپ های جدید را تولید کنند، اما یکی از محدودیت های مهم این روش عدم آگاهی از فرایندهای فیزیولوژیکی می باشد و لذا باعث اتخاب تصادفی والدین می گردد(مهدوی، 1383). بنابرین با شناخت دقیق خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی لاینها و ارقام اصلاح شده و تجزیه و تحلیل رشد آنها، می توان به عامل محدودیت ویا افزایش محصول در واحد سطح پی برد و مدیریت های لازم را جهت افزایش عملکرد انجام داد. از طرف دیگر شاخص های رشد، یکی از عوامل تعیین کننده وضعیت فیزیکوشیمیایی گیاهان در عکس العمل به شرایط مختلف محیطی می باشند که بر میزان محصول گیاهان تاثیر می گذارند (عرفانی و نصیری، 1379). بنابراین مطالعه لاینهای امید بخش و مقایسه آنها با یکدیگر بسیار ضروری است زیرا از یک طرف این لاینها دارای ویژگیهای منحصر بفرد بوده و می توانند منابع ژنتیکی بسیار خوبی در برنامه های اصلاحی محسوب گردند و از جهت دیگر مصرف کننده های برنج در داخل کشور، تمایل زیادی به مصرف برنج های با کیفیت بالا دارند و این مساله محققین زراعت و اصلاح نباتات را بر آن می دارد تا با انجام پژوهش های گسترده، صفات مطلوب لاینهای معرفی شده را شناسایی نموده و با انتقال به ارقام جدید گامی مثبت در جهت خود کفایی از نظر تولید برنج بردارند ( قیصری، 1386) .

با توجه به مسائل مطرح شده هدف از اجرای این آزمایش عبارتند از :
1- بررسی شاخص های مرفولوژیکی و فیزیولوژیکی ارقام و لاین های امید بخش برنج.
2- مطالعه همبستگی شاخص های فوق با عملکرد و اجزای عملکرد ارقام و لاین های امید بخش برنج.
3- معرفی شاخص های موثر و مطلوب در عملکرد ارقام و لاین های امید بخش برنج.
4- پیشنهاد لاین مطلوب از میان لاین های مورد مطالعه جهت برنامه های به زراعی در شرایط مشابه.

فصل اول
کلیات

1- کلیات
1-1- تجزیه وتحلیل رشد گیاه
مفهوم اساسی و کاربرد های فیزیولوژیکی تجزیه و ت
حلیل رشد نسبتاً ساده بوده ودر برخوردهای کلاسیک اولیه توسط بلاکمن (1919)، بریگز و همکاران (1920) و فیشر (1920) توضیح داده شده است. تنها اندازه گیری دو عامل سطح برگ و وزن خشک در فواصل مکرر لازمه تجزیه و تحلیل رشد است و دیگر کمیت های تجزیه و تحلیل رشد توسط محاسبه بدست می آیند (کوچکی و سرمدنیا، 1380) . تجزیه و تحلیل رشد در واقع روشی برای تجزیه عوامل موثر بر عملکرد و تکامل گیاه و اندازه گیری آنها بر اساس تجمع مواد فتوسنتزی خالص نسبت به طول زمان است که مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد (گیلانی و همکاران، 1382).
تجزیه و تحلیل رشد می تواند بر اساس تک بوته یا اجتماع گیاهی صورت گیرد . تجزیه و تحلیل رشدی تک بوته ها که معمولاً در مراحل اولیه رشد انجام می شود شامل قسمت های زیر است :
1- سرعت رشد نسبی1 و مطلق2
2- سرعت جذب برگ یا سرعت جذب خالص3
3- نسبت سطح برگ4
4- سطح ویژه برگ5
5- وزن مخصوص برگ6

کمیت هایی که تجزیه و تحلیل رشد اجتماعات گیاهی مورد استفاده قرار می گیرند شامل :
1- شاخص سطح برگ7
2- دوام سطح برگ8
3- سرعت رشد محصول9 بر اساس عملکرد کل ماده خشک و عملکرد اقتصادی
4- سرعت جذب خالص
در یک تجزیه و تحلیل کامل، رشد تک بوته و اجتماع گیاهی هر دو با هم ارزیابی می شوند (کوچکی و سرمدنیا، 1380) .
1-2- شاخص های مورفولوژیک و فیزیولوژیک رشد:
1-2-1- سرعت رشد محصول (CGR)
میزان رشد در جامعه گیاهی (CGR) عبارت است از میزان تجمع ماده خشک در واحد سطح زمین و معمولاً بر حسب گرم بر متر مربع زمین در روز بیان می شود میزان رشد در جامعه گیاهان زراعی از طریق برداشت گیاهان در فواصل زمانی متوالی و محاسبه ی میزان افزایش وزن خشک از یک برداشت تا برداشت بعدی اندازه گیری می شود و غالباً CGR به استثنای وزن ریشه ها مورد مطالعه قرار می گیرد (کوچکی و همکاران، 1374؛ دزفولی و همکاران، 1375 ).

1-2-2- سرعت رشد نسبی (RGR)
سرعت رشد نسبی (RGR ) بیان کننده وزن خشک اضافه شده نسبت به وزن اولیه در یک فاصله زمانی است (کوچکی و سرمدنیا، 1380 ) و بر حسب گر م در گرم وزن خشک در روز (1- d 1-g g ) یا گرم در هکتار در روز (1- d 1-ha g ) بیان می شود (کوچکی و بنایان، 1375). با افزایش سن گیاه میزان رشد نسبی

کاهش می یابد و این کاهش بدین خاطر است که قسمت هایی که به گیاه افزوده می شوند بافت های ساختمانی بوده، بافت های فعال متابولیکی نیستند و چنین بافت هایی سهمی در رشد فیزیکی ندارند ( 1993 ، Ramalingam et al).

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *