دانلود پایان نامه

مستقیم) و عدد یک (برای شکل کاملا مدور) متغییر است. هرچه شکل مدورتر باشد طول مرزها کاهش یافته (منافع دفاعی) و ارتباط مرکز با اقصی نقاط کشور آسانتر است که این امور می تواند روی وحدت داخلی تاثیر مثبت بر جای نهد، البته تاثیر شکل بر ژئوپلتیک کشورها همانند سایر عوامل تاثیر گذار بر ژئوپلتیک حالت جبری ندارد و باید همراه عوامل دیگر مورد توجه قرار گیرد. ایران با وسعت 195/648/1 کیلومتر مربع بر اساس محاسبه فرمول زیر دارای شکلی نزدیک به مطول دارد که این امر باعث طولانی شدن نسبی مرزها در کشور شده است. علاوه بر آن شکل نزدیک به دراز کشور سبب فاصله جغرافیایی جنوب شرقی کشور (استان سیستان و بلوچستان) با مرکز کشور گردیده است که این امر می تواند یکی از دلایل عدم توسعه و در حاشیه قرارگرفتن جنوب شرقی ایران باشد. با توجه به شکل جغرافیایی مشخص می گردد که تهران به عنوان پایتخت ایران نیز در مرکز جغرافیایی کشور قرار ندارد که این امرنیز از عوامل منفی گزینش پایتخت بدون توجه به عوامل جغرافیایی است و به همین سبب در صورت وقع بحران و بلایای طبیعی و سیاسی کمک رسانی و دفع خطر برای کشور ایران بسیار سخت و مسلزم صرف وقت و هزینه های بسیاری است. برای جبران تاثیر منفی شکل بر ژئوپلتیک ایران شایسته است ((نظام سیاسی ناحیه ای)) که هم اکنون در کشورهای دیگر مورد استفاده قرار می گیرد، می تواند ضمن هدف قرار دادن وحدت ملی، در خصوص پایتختی تهران علاوه بر مشکلات عدیده ای که این مرکز از لحاظ ازدحام بالای جمعیت، ترافیک، آلودگی هوا، کمبود منابع آب و تمرکز قطب اقتصادی کشور در آن و. . از لحاظ جغرافیایی بهترین مکان برای جایگزینی پایتخت منطقه ای است که علاوه بر دارا بودن سایر شرایط مناسب از لحاظ جغرافیایی نیز در مرکز کشور واقع شده باشد.

3-8) موقعیت ریاضی ایران
ایران در نیمکره شمالی-نیمکره شرقی کره زمین بین مدار 3ً 25ً شمالی از جنوبی ترین نقطه ایران در دریای عمان (درحدود 85 کیلومتری چابهار) و مدار 47ً 39ً شمالی از شمالی ترین نقطه (حدود 80 کیلومتری شمال ماکو) از خط استوا (مدار مبداء) و بین نصف النهار 5ً 44ً شرقی از غربی ترین نقطه ایران (حدود 55 کیلومتری غرب ماکو) و نصف النهار 18ً 63ٌ شرقی از شرقی ترین نقطه ایران (حدود 150 کیلومتری جنوب شرقی سراوان) در استان سیستان و بلوچستان نسبت به نصف النهار مبداء گرینویچ قراردارد (صفوی، 67، 1384) ایران با توجه به موقعیت ریاضی در منطقه معتدل شمالی واقع شده است (طاهری موسوی، 121، 1384).
اقلیم ایران تحت تاثیر چهار عامل عمده جغرافیایی عرض جغرافیایی، ارتفاعات، موقعیت جغرافیایی و توده های هوا با منشاء بیرونی قرار دارد. حدود 21 درصد از کل مساحت ایران (350 هزار کیلومتر مربع) را کوهستان ها، 66 درصد (1098 هزار کیلومتر مربع) را حوزه های داخلی خشک و نیمه خشک و 13 درصد (200 هزار کیلومتر مربع9 را دشت ها و جلگه های ساحلی تشکیل می دهند (حافظ نیا، 77، 1381)
تاثیر آب و هوا بر وضعیت سیاسی و اقتصادی ایران حداقل از دو نظر قابل توجه است: 1- آب و هوا تاثیر مستقیم بر تولیدات کشاورزی و دامی دارد، امری که می تواند باعث خودکفایی یا وابستگی به این محصولات شده و مسائل داخلی کشور ایران را تحت الشعاع قرار دهند.
2- آب و هوا می تواند تاثیراتی بر گسترش شبکه راه ها و خطوط حمل و نقلی کشور ایران بر جای گذارد (زین العابدین، 96، 1387 ). با توجه به وضعیت آب و هوایی مشخص می گردد

3-9) موقعیت نسبی ایران
اهمیت موقعیت نسبی یک کشور به مراتب بیش از اهمیت موقعیت ریاضی آن کشور است. موقعیت نسبی ایران را می توان از دوجهت دوری یا نزدیکی به دریا و دیگر از جهت موقعیت این کشور در منطقه مورد مطالعه قرار دارد. در مورد اول تجربه نشان داده است، کشورهایی که مجاور آب های آزاد و دریا های آزاد باشند، بهتر می توانند استقلال سیاسی و اقتصادی خود را حفظ کنند. اگرچه از نظر نظامی همین دریاها می‎توانند به عنوان مناطق تهدید و حضور نیروهای بیگانه باشند و آن کشور، ضرورت ایجاد نیروی دریایی برای دفاع از مرزهای آبی یا منافع ملی در دریا را احساس می کند.
جمهوری اسلامی ایران اگر چه از اقیانوس ها و دریای بزرگ فاصله دارد، ولی دو سوی شمال و جنوب به دریا منتهی می شود. از طرفشمال ایران به دریاچه کاسپین به عنوان بزرگ ترین دریاچه بسته جهان ارتباط دارد. از طریق این دریاچه با روسیه و قزاقستان ارتباط دریایی و با جمهوری آذربایجان و ترکمنستان، علاوه بر ارتباط زمینی، ارتباط دریایی پیدا کرده است.
از طرف جنوب یعنی خلیج فارس و دریای عمان نیز ارتباط بین ایران و دنیای خارج امکان پذیر است و بیش از هشتاد و پنج درصد واردات و نودوپنج درصد صادرات ایران از طریق خلیج فارس و دریای عمان صورت می گیرد. همچنین با فروپاشی شوروی سابق، یک موقعیت برتر ژئوپلتیکی حاصل شده و ارتباطات اقتصادی اسیای مرکزی با جهان خارج، از طریق ایران و منطقه خلیج فارس مقدور است (صفوی، 68، 1384)

3-10) موقعیت منطقه ای ایران
منطقه به فضای جغرافیایی اطلاق می شود که از یک سلسله پدیده های مشابه و عوامل پیوند دهنده اجزای آن محیط، هم از نظر فیزیکی و هم از دید محیط انسانی برخوردار باشد کشور ایران به دلیل قرار گرفتن در فلات ایران، خلیج فارس و. . از موقعیت منطقه ای در حوزه جنوب غربی آسیا برخوردار است (مینائی، 45، 1386) نقش آفرینی وسعت، تعداد جمعیت، منابع معدنی، موقعیت جغرافیایی و. . در موقعیت منطقه ای ایران قابل بررسی است. اولاً گستردگی قلمرو جغرافیایی و کثرت جمعی
ت جمهوری اسلامی ایران را به صورت یک کشور بزرگ و قدرتمند منطقه ای در آورده است. این واقعیت عینی یا ادراکی، ایران را بر می‎انگیزد تا درصدد بازیگر موثر منطقه ای جهت دستیابی به جایگاه مناسب یا برتر در منطقه، بویژه حوزه خلیج فارس برآید. ثانیاً در واکنش به این سیاست و هدف استراتژیک ناشی از وسعت ایران، کشورهای منطقه ای و فرا منطقه ای، تلاش می کنند تا با ایجاد توازن و تعادل از تحقق برتری آن جلوگیری کنند (دهقانی فیروزآبادی، 1388، 96-95 ). ایران از نظر وسعت در منطقه خاورمیانه سنتی پس از عربستان و لیبی در مکان دوم و جزء کشورهای خیلی بزرگ جهان محسوب می گردد. از نظر جمعیت نیز ایران پس از مصر در رتبه دوم منطقه قرار دارد از آنجائیکه ایران دارای موقعیت بری و بحری در منطقه خاورمیانه و جنوب غربی آسیا است می تواند از این موقعیت جغرافیایی جهت تامین منافع ملی و افزایش قدرت خود تلاش نماید. حوزه های ژئوپلتیکی ایران در محیط مجاور عبارتند از:

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع پایان نامه درموردانفورماتیک

3-10-1) حوزه ژئوپلتیکی قفقاز آناطولی
شامل کشورهای ایران، ارمنستان، گرجستان و روسیه ؛ منطقه وسیعی در شمال کشور که از دریای کاسپین تا دریای سیاه امتداد می یابد قفقاز نامیده می شود. ساکنین این منطقه را اقوام مختلفی تشکیل می دهند. مرزهای شمالی این منطقه بخشی از اروپاه و آسیا محسوبمحسوب می گردد. از نظر تقسیم بندی سیاسی، قفقاز محدوده کشورهای آذربایجان، روسیه، ارمنستان و گرجستان را شامل می شود. اهمیت حوزه ژئوپلتیکی پس از فروپاشی شوروی سابق و نقش این منطقه به عنوان مفصل با اهمیت بین اروپا و آسیا و خاورمیانه مشخص گردید.

3-10-2) حوزه ژئوپلتیکی خلیج فارس
شامل کشورهای ایران عراق، کویت، عربستان، بحرین، قطر، عمان و امارات متحده عربی. ایران به خاطر تسلط کامل بر طول شمال خلیج فارس و دریای عمان و برخورداری از یک ثبات نسبی و یک سرزمین وسیع و جمعیت بالای 70 میلیون نفری، می تواند بالاترین نقش را دراین حوزه ژئوپلتیک داشته باشد.

3-10-3) حوزه ژئوپلتیکی دریای عمان و اقیانوس هند
شامل کشورهای ایران، پاکستان، هند، عمان، وامارات متحده عربی. ایران در این منطقه با داشتن سواحل مناسب نسبت به کشورهای دیگر از یک برتری جغرافیایی برخوردار است. خاطرنشان می شود که روابط اقتصادی ایران، پاکستان و هندوستان درصورت عبورخط لوله گاز ایران از خاک پاکستان به هندوستان می‎تواند تاثیر سیاسی نیز در این حوزه به نفع ایران داشته باشد.

3-10-4) حوزه ژئوپلتیکی فلات ایران
شامل کشورهای ایران، افغانستان و پاکستان مشکلی بین این کشورها وجود ندارد و با استقرار حکومت با ثبات غیروابسته در افغانستان می توان بر مبنای سوابق فرهنگی، زبان، دین و تاریخ مشترک این کشورها تشکیل مناسبی بوجود آورد.

3-10-5) حوزه ژئوپلتیکی آسیای مرکزی
شامل کشورهای ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان و قرقیستان. ایران با این حوزه می تواند نقش فعالی داشته باشد و به لحاظ تجانس فرهنگی، دینی و تاریخی بعنوان یک نیروی موثر در منطقه مطرح شود. وجود ذخایر نفت و گاز و ترانزیت آن از ایران می تواند علاوه بر منافع اقتصادی برای ایران در تامین امنیت ملی ایران نیز نقش داشته باشد. ایران می تواند مانند پلی این کشورها را به جهان خارج مرتبط سازد.

3-10-6) حوزه ژئوپلتیکی دریای کاسپین
شامل ایران، آذربایجان، ترکمنستان، قزاقستان و روسیه اهمیت این حوزه با فروپاشی شوروی سابق افزوده شد. وجود ذخایر عظیم نفتی در این حوزه و حضور بیگانگان تهدیدی به منافع ملی کشورهایی چون ایران و روسیه است. ضروری است ایران ضمن برخورداری دقیق و اصولی در این حوزه برای رژیم حقوقی دریای کاسپین با کشورهای همجوار اقدام نماید و در این رابطه نسبت به تشکیل مناطق دریای نظامی در استان‎های گیلان، مازندران و گلستان در جهت تامین مصالح و منفع ملی خود حرکت کند (نامی و دیگران، 7، 1388 9. از طرف دیگر دو منطقه ی خلیج فارس و دریای کاسپین – آسیای مرکزی از اوالیل قرن بیست و یکم دو منبع اصلی تامین انرژی بوده اند و هم چنین نقش ژئوپلتیک و ژئواستراتژیکی در بوجود آوردن نظم جهانی در حال ظهور داشته اند. بنابراین هر موضوع امنیتی در این مناطق که جزئی از خاورمیانه سنتی یا بزرگ است مورد توجه بازیگران منطقه ای و جهانی به خصوص امریکا است. این دو منطقه به عنوان یک (قلب زمین) می تواند مصداق داشته باشد. ایران میان خلیج فارس و دریای کاسپین واقع شده است (مجتهدزاده، 1386، 155)

3-11) موقعیت جهانی
موقعیت جغرافیایی ایران به عنوان یک موقعیت گذرگاهی در مسیر ارتباطات میان قاره ای، متضمن ترکیب و تلفیق دو موقعیت حساس ژئوپلتیکی و ژئواستراتژیکی در جهان است که یکی آن را به عنوان یک قدرت منطقه ای در جنوب غربی آسیا مطرح می سازد و دیگری به عنوان منبع تامین انرژی و محل عبور محموله‎های نفتی در جهان است وجود ذخایر عظیم سوخت های قبلی در زیر بستر خلیج فارس و نیاز روز افزونی که جهان به این منابع دارد. موجب گردیده که همه روزه تعداد زیادی شناورهای حامل مواد سوختی از تنگه هرمز عبور نمایند و همین امر موقعیت منطقه ای ایران را تبدیل به موقعیت جهانی کرده است، به گونه ای که انطباق موقعیت های منطقه ای (ژئوپلتیکی) و موقعیت جهانی (ژئواستراتژیکی) بر یکدیگر ایران را به عنوان یکی از نواحی بر اهمیت جهان مطرح ساخته است (حیدری، 1384، 120)

3-12) موقعیت بری
قدرت های بزرگ جهانی نظیر هخامنشیان، ساسانیان، رومیان، مسلمانان، حکومت های اسلا
می بعد از اسلام، مغول ها و تاتارها، عثمانی ها و. . عمدتا قدرت های خشکی بوده اند (حافظ نیا، 1384، 414 ). ایران کشوری است در اوراسیا که در نوارشمالی آن سرزمین وسیع خشکی که به هارتلند معروف است قرار گرفته است بنابراین تا قبل از فروپاشی اتحاد شوروی در معرض تمایلات این قدرت بری قرار داشت. ابعاد خشکی نگری و خشکی محوری ایرانیان و تمدن ایرانی را می توان در جلوه های فرهنگی و تمدنی این کشور جستجو کرد. (ازشعر، موسیقی، داستان و. .) بری بودن، بستر و زمینه ای تاریخی برای گریز ایرانیان از ساحل قلمداد شده است.

3-13) موقعیت بحری
کشور ایران با در اختیار داشتن خلیج فارس و دریای عمان به آب های آزاد راه دارد. خلیج فارس که نام دیرینه و تاریخی آن (دریای پارس) است در واقع عبارت است از یک خلیج یا پیش رفتگی وسیع آب در خشکی در بخش جنوب غربی قاره آسیا که در شمال شبه جزیره عربستان و جنوب فلات ایران واقع است. کل سواحل شمالی این دریا متعلق به ایران

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید