دانلود پایان نامه

، ابعاد و اندازه ها
بر طبق یافته های این پژوهش، تمامی منبرهای مساجد جامع عتیق، حکیم، آقانور، سید، و منبر خاتم مسجد شاه عباس(اکنون در کاخ- موزه چهلستون موجود است) با ساخت مایه چوب ساخته شده اند. ساخت مایه مورد استفاده در تمامی منبرها چوب و نوع آن اختصاصا چوب چنار می‌باشد و آن به دلیل استحکام و مقاومت این چوب در برابر فشارهای کششی و تاثیرات رطوبت است. از نکات قابل ذکر در این منبرها یکی رنگ شدن آن‌ها در منبرگره چینی مسجد سید و هر دو منبر مسجد حکیم است که تشخیص نوع چوب را در آن‌ها مشکل می کند. همین‌طور بیشترین نقوشی که بر روی این منبرها کار شده، نقوش شکسته یا هندسی است که همانطور که ذکر آن رفت تحت نام گره و گره چینی معروف است. در حالیکه نقوش گردان یا اسلیمی و ختایی نمود کمتری در تزئینات این منبرها داشته است. بطوریکه تنها در یکی از منبرهای مسجد جامع از این نقوش به عنوان تزئینی بر روی نقوش شکسته استفاده شده است(جدول 4-1). منظور از نقوش گردان آن دسته از نقوشی است که تحت نام اسلیمی و ختایی در هنرهای مختلف سنتی از جمله نگارگری و تذهیب، منبت و معرق چوب، قلمزنی بر روی فلز و .. استفاده می‌شود.

ردیف
نام منبر
نوع چوب
نوع نقوش
1
منبر مسجد جامع عتیق (چپ)
چنار
نقوش گره چینی
2
منبر مسجد جامع عتیق (وسط)
چنار
نقوش گره چینی (شکسته) و گردان ، منبت کاری
3
منبر مسجد جامع عتیق (راست)
چنار
نقوش گره چینی و خاتم
4
منبر مسجد سید (واقع در حیاط مسجد)
چنار (رنگ شده)
فاقد هر گونه تزئین
5
منبر مسجد سید (واقع در صحن)
چنار
نقوش گره چینی
6
منبر مسجد حکیم (واقع در شبستان آقایان)
چنار (رنگ شده)
نقوش گره چینی
7
منبر مسجد حکیم (واقع در صحن)
چنار
نقوش گره چینی
8
منبر مسجد آقانور
چنار
نقوش گره چینی
9
منبر مسجد شاه عباس
چنار
خاتم

به نظر می رسد ابعاد و اندازه های منبرهای مورد مطالعه، بنا به کارایی های مختلف در نظر گرفته شده اند. بطوریکه نزدیکی اندازه های طول و عرض به یکدیگر در آن‌ها، شکل کلی منبر را به شکل اصلی مربع نزدیک و این مساله در تمامی منبرهای مطالعه شده صدق می کند. اساسا شکل منبر را عناصری تعیین می کنند که بالاجبار یا صرفا جهت تزئین، در ساختمان آن سهیم هستند. عناصری مانند پله، نشیمن یا صندلی، دسته نشیمن یا صندلی، تارمی یا نرده، سقف یا آسمانه و در. البته در منبرهایی که تاکنون در مساجد اصفهان توسط نگارنده مطالعه شده عناصر سقف و در مشاهده نشده و به نظر می رسد این عناصر بیشتر در منبرهای کشورهایی نظیر ترکیه و کشورهای آفریقایی استفاده می‌شود(عکس 4-1). با توجه به مواردی که در بالا ذکر شد شکل تقریبی منبرها به صورت زیر است که همانطور که مشاهده می‌شود شکل مربع و متوازی الاضلاع در آن شکل غالب است. این نوع شکل خلاصه شده را مطبل می نامند(شکل 4-2).

همین‌طور بر طبق تحقیقاتی که درباره ابعاد و اندازه های منبرها صورت گرفت (شکل 4-3) مشخص شد که منبر شماره 2 مسجد حکیم با 316 سانتی متر، به لحاظ ارتفاع، از تمامی منبرها بلندتر و منبر شماره 1 همین مسجد به لحاظ نزدیکی ابعاد، از بقیه منبرها، به فرم مربع نزدیک تر است و منبر خاتم کاری شده مسجد شاه عباس با ارتفاع 100 سانتی متر، در میان منبرها کوچک ترین اندازه را داراست. به این ترتیب زوایا در تمامی منبرها قائمه و زوایای منفرجه آن‌ها در قسمت بالا، به غیر از منبر شماره 1 مسجد حکیم، تقریبا به زاویه 130 درجه نزدیک و در پایین از 130 تا 160 درجه متغیر است(جدول 4-2).

ردیف
نام منبر
اندازه و زاویه (طول،عرض،ارتفاع بزرگ و کوچک،وتر،زاویه)
1
منبر مسجد جامع عتیق (چپ)
228*67*235*43*251- °130^ و °140^
2
منبر مسجد جامع عتیق (وسط)
262*80*235*50*273- °130^ و ° 138^
3
منبر مسجد جامع عتیق (راست)
214*86*220*55*209- °128^ و° 142^
4
منبر مسجد سید (در حیاط مسجد)
171*80*130*40*128- °135^ و° 135^
5
منبر مسجد سید (در صحن)
204*74*208*47*207- °129^ و° 141^
6
منبر مسجد حکیم (در شبستان آقایان)
214*103*316*30*307- °111^ و ° 159^
7
منبر مسجد حکیم (در صحن)
332*332*82*55*373- °132^ و° 138^
8
منبر مسجد آقانور
271*71*258*34*300- °132^ و° 138^
9
منبر مسجد شاه عباس
118*72*100*46*71-° 130^ و° 140^

.

یکی از عناصری که الزاما در منبر وجود دارد پله است که تعداد آن در منبرهای مختلف متفاوت است. به نظر می رسد عدد فرد در این میان از اقبال بیشتری برخوردار باشد؛ چنانکه سه منبر از مجموع 10 منبر مورد بحث دارای 7 پله(دو منبر مسجد جامع و منبر آقانور)، سه منبر دارای 5 پله(یکی از منبرهای مسجد سید و همین‌طور حکیم و منبر سوم از مجموعه منبرهای مسجدجامع)، یک منبر دارای 3 پله(منبر دیگر مسجد سید)، یک منبر دارای 2 پله(منبر خاتمکاری شده مسجد شاه عباس) و یک منبر دارای 10 پله(منبر دیگر مسجد حکیم) که منبر آخر بلندترین به لحاظ ارتفاع در میان مجموعه منبرها محسوب می‌شود. پله در تمامی منبرها ، بجز منبر مسجد سید دارای تزئینات و نقوش هندسی از نوع گره چینی می‌باشد که این نقوش در پله های مختلف دارای تنوع نقش و در منبرهای مساجد جامع، شاه عباس و آقانور به هنر زیبای خاتم نیز مزین است. از عناصر الزامی دیگر می‌توان نشیمن یا صندلی را نام برد که در تمامی منبرها وجود دارد. نشیمن در منبرهای تمامی مساجد بجز منبر مسجد سید، دارای نقوش هندسی از نوع گره چینی می‌باشد و در سه منبر مساجد سید، آقانور و حک
یم، به هنر منبت کاری نیز آراسته شده اند. استثنائا در نشیمن یکی از منبرهای مسجد جامع، از این نقوش فقط در جهت نقاشی استفاده شده است (به نظر می رسد در گذشته بوسیله گره چینی کار شده باشد ولی در اثر فرسایش و به مرور زمان از بین رفته باشد) و مانند دیگر منبرها توسط هنر گره ساخته نشده اند و یا اصطلاحا گره چینی نشده اند. همانطور که قبلا ذکر شد عنصر درب، گنبد یا آسمانه در هیچ کدام از منبرهای فوق الذکر موجود نمی باشد. از عناصر جنبی و تزئینی دیگر تارمی یا نرده است که فقط در دو تا از منبرهای مسجد جامع موجود می‌باشد. در هر دو منبر ازگره چینی در جهت تزئین نرده ها استفاده شده است. با این تفاوت که در منبر قدیمی تر گره چینی از نوع پوک(که به نظر می رسد جدید بوده و برای مرمت ساخته شده است) و در منبر اصلی مسجد از هنر منبت کاری در جهت تزئین استفاده کرده اند.از دیگر عناصر جنبی می‌توان دسته صندلی را ذکر کرد که در منبرهای چوبی مساجد حکیم(هر دو منبر)، منبر شاه عباس و جامع و منبر مسجد آقانور دارای تزئیناتی بدین شرح است. دسته صندلی یا نشیمن در منبر مسجد جامع دارای قطاربندی، در یکی از منبرهای مسجد حکیم قطاربندی و خوشنویسی زیر لاکی و در دیگری منبت کاری و گره دوازده از نوع گره چینی پوک، در منبر مسجد آقانور منبت کاری و در منبر مسجد شاه عباس خاتمکاری است. درون نشیمن(داخل قسمتی از آن که پشت دسته صندلی محسوب می‌شود) نیز در منبر مسجد آقانور و یکی از منبرهای مساجد جامع و حکیم دارای تزئینات گره چینی است. جناحین در تمامی منبرها بجز منبر مسجد سید دارای تزئینات، بالاخص تزئینات گره چینی می باشند که این تزئینات در منبرهای مسجد جامع به منبت کاری و در منبر مسجد شاه عباس به خاتمکاری نیز مزین است. به علاوه نوع نقوش در تمامی منبرها بجز منبرمسجد سید که ساده و بدون هرگونه تزئینی است، از نوع نقوش شکسته(هندسی) یا همان گره چینی است که این نقوش در منبر اصلی مسجد جامع به نقوش گردانی که درون نقوش شکسته منبت کاری شده اند، به گونه ای بسیار زیبا آراسته شده است(جدول 4-3).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود مقاله با موضوعنماز جمعه، شاه عباس اول، امر به معروف، سلطان محمد

ردیف
نام منبر
پله
نشیمن
نرده
دسته صندلی
داخل صندلی
1
منبر مسجد جامع عتیق (چپ)
7
گره چینی
گره چینی
قطاربندی
گره چینی
2
منبر مسجد جامع عتیق (وسط)
7
نقاشی گره چینی
گره چینی و منبتکاری
_
_
3
منبر مسجد جامع عتیق (راست)
5
گره چینی
_
_
_
4
منبر مسجد سید (در حیاط مسجد)
4
_
_
_
_
5
منبر مسجد سید (در صحن)
5
گره چینی و منبت کاری
_
_
_
6
منبر مسجد حکیم (در شبستان آقایان)
5
گره چینی و منبت کاری
_
قطاربندی و خوشنویسی
گره چینی
7
منبر مسجد حکیم (در صحن)
10
گره چینی
_
منبتکاری و گره چینی پوک
_
8
منبر مسجد آقانور
2
خاتم
_
خاتم
_
9
منبر مسجد شاه عباس
7
منبت کاری
_
منبت کاری
گره چینی

4-2- 3- ساخت منبرها از نظر ابزار کار – نوع چوب – نوع اتصالات
چوب عبارت از مجموعه ای از بافت های ثانویه لینینی شده گیاهان آوندی است که در بین مغز و لایه زاینده (کامبیوم cambium) ساقه و ریشه و شاخه ها قرار می گیرد. همین‌طور قسمت داخلی ساقه ، ریشه و شاخه درختان و درختچه ها که قابل تبدیل برای استفاده در مصارف گوناگون است و می‌توان با کار کردن بر روی آن به ارزش و مرغوبیت آن افزود. همین‌طور ماده جامد متخلخل فیبری شکلی را که دارای ساختمان ناهمگن باشد. در منبرهای مورد مطالعه در این تحقیق از چوب چنار استفاده شده است که خواص آن به شرح زیر است : بدون چوب درون مشخص و به رنگ قرمز مایل به قهوه ای است. از آن برای نجاری ، دسته افزار ، صندلی لهستانی ، الک سازی صندوق سازی و پاشنه سازی استفاده می‌شود. Plane-tree و platanus
نوع اتصالات
انواع اتصالات بدون واسطه :
الف) اتصالات فیزیکی : قطعات مختلف یک شئ چوبی را از طرق مختلف می‌توان به هم وصل کرد. به وسیله اتصال سرخودکه منظور اتصالاتی است که بدون واسطه و وجود وسیله خارجی بین دو یا چند قطعه برقرار می‌شود. مثل کام و زبانه. میخ و پیچ. بست های فلزی و یا از طریق چسباندن با چسب که البته به جز موردی از چسباندن که اتصال با چسب حالت فیزیکی ندارد و از طرق مکانیکی و شیمیایی انجام می‌شود که مربوط به تعاریف مختلف چسبندگی می‌شود. به غیر از این بقیه همگی از نوع اتصالات فیزیکی می باشند.
انواع اتصالات فیزیکی بدون واسطه :
– اتصالات طولی : در این نوع اتصال قطعات در جهت موازی با الیاف چوب به همدیگر متصل می‌شوند که انواع آن به شرح زیر است :

– اتصال قلم بُر (شکل 4-4).

– اتصال قلم بُر با میخ چوبی : در اتصال با میخ چوبی ابتدا توسط مته سوراخ هایی برای فرو کردن میخ در قطعات تعبیه می‌شود و بعدا روی قطعه دیگر قرار می گیرد و داخل سوراخ های آن می‌شود(شکل 4-5).

– اتصال قلم بُر با برش کج یا با زاویه(شکل 4-6).

– اتصال قلم بُر با برش کج یا با میخ چوبی(شکل 4-7).


دیدگاهتان را بنویسید