رفتار شهروندی سازمانی

 

رفتار شهروندی سازمانی یعنی «مجموعه ­ای از رفتارای داوطلبانه و اختیاری که بخشی از وظایف رسمی فرد نیستن، اما با این وجود به وسیله ایشون انجام و باعث بهتر شدن مؤثر وظایف و نقش­های سازمان می­شن.»( اپلباوم[۲]، ۲۰۰۴).

بولینو، ترنلی و بلودگود[۳](۲۰۰۲) رفتار شهروندی سازمانی رو به عنوان میل و انگیزه کارکنان در بالاتر رفتن از چیزای مهم رسمی شغل به خاطر کمک کردن همدیگه، هم جهت کردن منافع فردی با منافع سازمانی و داشتن علاقه ای واقعی نسبت به فعالیت­ها و مأموریت­های کلی سازمان تعریف کردن. اونا بر این عقیده هستن که رفتارای شهروندی کلا دارای دو خصیصه عمومی هستن: اول اینکهً اونا مستقیما قابل تقویت نیستن (مثلا، احتیاجی نیس که اونا از جنبه فنی بخشی از شغل یه فرد باشن) و دوم اینکهً اونا به وجود اومده توسط تلاش­های خاص و فوق العاده­ای هستن که سازمان به خاطر رسیدن به موفقیت، از کارکنانش توقع داره( کورکماز و ارپکل[۴]، ۲۰۰۹).

هم اینکه اورگان، پودساکوف و مکینزی رفتار شهروندی سازمانی رو به عنوان رفتارای فردی و داوطلبانه که باعث ارتقای تاثیر و کارایی کارکرد سازمان می شه، اما مستقیماً به وسیله سیستمای رسمی سازمان به اون جایزه داده نمی شه، تعریف می کنن( هال[۵]، ۲۰۹).

 

۲ـ۱ـ۲ـ ویژگیای کلیدی رفتار شهروندی

یه جور رفتاره بالاتر از چیزی که واسه کارکنان سازمان به طور رسمی تشریح گردیده

رفتاریه که به صورت اختیاری و براساس چیزهای مورد علاقه فردیه

رفتاریه که مستقیما پاداشی به دنبال نداره و یا از راه ساختار رسمی سازمانی مورد تشکر قرار نمی گیره

رفتاریه که واسه کارکرد سازمان و موفقیت عملیات سازمان خیلی مهمه. (مستبصری و نجابی ،۱۳۸۷، رضایی کلید بری و باقر سلیمی ،۱۳۸۷، اسلامی،۱۳۸۷ )

تحقیقات انجام شده در مورد رفتارای شهروندی سازمانی بیشترً بر سه نوع هستن : گروهی از تحقیقات بر پیش بینی عوامل ایجاد کننده رفتارای شهروندی سازمانی متمرکز بودن.

در این مورد عواملی مثل رضایت شغلی، تعهد سازمانی، هویت سازمانی، عدالت سازمانی، اعتماد، شکل های جور واجور رهبری، رابطه رهبر و پیرو به عنوان عوامل ایجاد کننده رفتارای شهروندی سازمانی مطرح شده.

نوشته ای دیگر :
مزایای توانمندسازی کارکنان

از طرف دیگه، بعضی تحقیقات بر نتیجه های رفتارای شهروندی سازمانی متمرکز بودن، در این مورد عواملی مثل کارکرد سازمان، تاثیر سازمانی، موفقیت سازمانی، رضایت مشتری، وفاداری مشتری و سرمایه اجتماعی مطرح شده.

گروهی از تحقیقات هم منحصراً روی معنی رفتارای شهروندی سازمانی متمرکز بودن و تلاش کردن تعریف جدیدی از اون داشته باشن، ابعاد اون رو مشخص کنن و یا با کمک روش تحلیل دلیلی مقیاسای استانداردی واسه امتحان این معنی بسازن . (مستبصری و نجابی،۱۳۸۷؛ رضایی کلید بری و باقر سلیمی،۱۳۸۷)

 

۲ـ۱ـ۳ـ عناصر رفتار شهروندی

عناصر کلیدی رفتار شهروندی سازمانی عبارتند از :

  1. یه جور رفتاره که بالاتر از اون چیزی که واسه کارکنان سازمان به طور رسمی تشریح گردیده؛
  2. یه جور از رفتاره که به صورت اختیاری و براساس اراده فردی می باشه؛
  3. رفتاریه که مستقیما پاداشی به دنبال نداشته و یا از راه ساختار رسمی سازمانی مورد تشکر قرار نمی گیره؛
  4. رفتاریه که واسه تاثیر و کارایی کارکرد سازمان و موفقیت عملیات اون خیلی مهمه( کاسترو[۶] و همکاران، ۲۰۰۴).

با در نظر گرفتن تعاریف ارائه شده، از آدم به عنوان شهروند سازمانی انتظارات خاصی هست. این توقع هست که رفتار کارمند طوری باشه که بیشتر از چیزای مهم نقش و بالاتر از وظایف رسمی در خدمت اهداف سازمان فعالیت کنه. بر مبنای بررسی­های محققان از رفتار شهروندی از جهت عملی و نظری، نتیجه گرفتن رفتارای شهروندی ً از نگاه مثبت شغلی، ویژگی های وظیفه ای و رفتارای رهبری ناشی می­شن. پس، تحقیقات قبلی نشون میدن افراد شایدً وقتی از شغل خود راضی باشن، و وقتی که به اونا وظایفی واگذار شه که به خودی خود خوب هستن، یا وقتی که اونا رهبرانی پشتیبانی کننده و الهام بخش دارن، خیلی بیشتر از چیزای مهم رسمی شغلی شون کار می کنن( بولاینو و تورنلی[۷]، ۲۰۰۳).

گراهام با به کار بردن دیدگاه تئوریکی خود که بر اساس فلسفه سیاسی و تئوری مدرن علوم سیاسی بود، مطرح می کنه که ما سه نوع رفتار شهروندی داریم:
فلسفه

نوشته ای دیگر :
روانشناسی در مورد تسهیم دانش

« اطاعت » ؛ این واژه میل کارکنان به پذیرش و پیروی کردن از قوانین، مقررات و روش های سازمانی رو توصیف می کنه.

« وفاداری » ؛ میل کارکنان به فداکاری و قربونی کردن منافع شخصی در راه منافع سازمانی و پشتیبانی و دفاع از سازمان رو توضیح می دهد.

« مشارکت » ؛ میل کارکنان به درگیر شدن فعال در همه ابعاد زندگی سازمانی رو توصیف می کنه. وان داینی، گراهام و داین سچ در کار تجربی نشون دادن مشارکت به طور واقعی سه شکل داره :

الف) مشارکت اجتماعی: این بعد از مشارکت درگیر بودن فعال کارکنان در امور شرکت و مشارکت در فعالیت­های اجتماعی در سازمان رو توصیف می کنه (مثل حضور در جلسات غیر اجباری و محترم شمردن مسائل سازمانی و پا به پای اون حرکت کردن).

ب) مشارکت حمایتی: این بعد از مشارکت به میل کارکنان واسه حضوری مؤثر و پر رنگ در مباحث و جلسات سازمانی به خاطر بهبود سازمان از راه پیشنهاد دادن، ایجاد و هم اینکه تشویق کارکنان به بیان آزادانه عقائدشان می پردازه.

ج) مشارکت عملی (وظیفه ای): این بعد، مشارکت کارکنان رو که بالاتر از استانداردهای لازم کاریه، توصیف می کنه (مثلا قبول کردن داوطلبانه تکالیف اضافی، کار کردن تا دیر وقت واسه اتمام طرحای مهم و …)

پس از آدما به عنوان شهروند سازمانی رفتارای خاصی ناشی می شه که محققان بعضی از اونا رو شناسایی کردن و اینجا به اونا اشاره گردید. البته ممکنه در تحقیقات دیگری، یه سری های دیگه از رفتارای شهروندی مورد شناسایی قرار گیرند و به علاقه مندان این موضوع ارائه شه. ما الان از همین رفتارهایی که تا حالا مورد نظر محققان بوده، بحث می کنیم( زارعی و همکاران، ۲۰۰۵).

[۱] – Bienstock et al

[۲] -Appelbaum

[۳] – Bvlenv, Trnly & Bludgvd

[۴] – Korkmaz&Arpacı

[۵] – Hall

[۶] – Castro et al

[۷] – Bolino & turnley

[۸] – Graham

[۹] – Van Dyne, Graham & Dienesch