دانلود پایان نامه

– سرعت جذب خالص (NAR)
تجمع ماده خشک در واحد سطح در واحد زمان، میزان جذب خالص (NAR) نامیده می شود و بر حسب گرم درمتر مربع سطح برگ در روز بیان می شود (دزفولی و همکاران، 1375 ). در واقع تخمینی از میانگین راندمان برگ ها در یک گیاه یا در یک جامعه گیاهی است بنابراین هدف از NAR تعیین راندمان تولید ماده خشک توسط برگ هاست (صدرزاده، 1381).

1-2-4- شاخص سطح برگ (LAI)
شاخص سطح برگ بیان کننده سطح برگ (فقط یک طرف ) به سطح زمین اشغال شده توسط محصول است (اصفهانی، 1383).

1-2-5- دوام سطح برگ (LAD)
بیان کننده بزرگی و دوام سطح برگ یا پربرگی در طول زمان رشد محصول است. LAD وسعت یا جمع نور در یافت شده در طول فصل را منعکس می کند . میانگین دوام سطح برگ، از سطح برگ حاصل از تک بوته ها محاسبه می شود (کوچکی و سرمدنیا، 1380 ). LAD چون دوام سطح برگ را در یک مدت طولانی نشان می دهد بنابراین مقدار لحظه ای ندارد و از آنجا که، علاوه بر میزان گسترش سطح برگ، دوام آن را نیز به حساب می آورد، بنابراین بر حسب روز، هفته و فصل بیان می شود (علیزاده و میر گوهر، 1378).

1-2-6- نسبت سطح برگ (LAR)
نسبت سطح برگ (LAR) یک گیاه در یک زمان (t) بصورت نسبت سطح تولید کننده به ازای واحد ماده خشک گیاه تعریف می شود (هاشمی دزفولی وهمکارن، 1375). LAR نشان دهنده پر برگی یک گیاه می باشد (کوچکی و سرمدنیا، 1380).

1-2-7- وزن مخصوص برگ (SLW)
وزن مخصوص برگ، بیان کننده نسبت وزن برگ به سطح برگ بوده و واحد آن گرم در متر مربع (gr.m2) می باشد (مهدوی، 1383).

1-2-8- دوام بیوماس (BMD )
دوام بیوماس مشابه با دوام سطح برگ می باشد اگر سطح زیر منحنی تولید بیوماس نسبت به زمان محاسبه شود دوام بیوماس در رابطه با زمان بدست می آید اگر تلفات در طول زمان (که تابع وزن گیاه زنده و در جه حرات می باشد ) در محاسبه دوام بیوماس منظور نگردد در این صورت دوام بیوماس کمتر قابل استفاده می باشد. این کمیت ها می توانند جهت ساخت مدل واکنش های گیاه نسبت به متغیرهای قابل اندازه گیری مورد استفاده قرار گیرند و درتفهیم بهتر واکنش های محصول کمک نمایند (کوچکی و سرمدنیا، 1380).

1-3- کیفیت برنج
کیفیت دانه برنج از لحاظ اصلاحی، صفت مهمی بوده و در اقتصاد بسیاری از کشور ها نظیر ایران، پاکستان، هندوستان، و تایلند نقش مهمی داراست (نعمت زاده، 1995). کیفیت برنج یک صفت نسبی است که با توجه به سلیقه مصرف کنندگان تعریفی که از آن می شود متفاوت است مثلاً مصرف کنندگان آلمانی برنج هایی را که راحت پخته می شوند می پسندند در حالیکه طول دانه و طعم وخواص کیفی که برای مصرف کنندگان آسیایی مطرح است، برای این مصرف کنندگان اهمیت چندانی ندارد (فرخزاد، 1372). عوامل متعددی بیانگر کیفیت دانه برنج می باشد اما آنچه بیشتر مد نظر است کیفیت پخت و خوراک است که ناشی از عوامل فیزیکی و شیمیایی می باشد (حبیبی، 1386).
صفات مربوط به کیفیت دانه خود به سه دسته بزرگ تقسیم می گردند: 1- کیفیت تبدیل 2- کیفیت پخت و خوراک 3-کیفیت غذایی (ارزش غذایی). سه عامل مهم، مقدار آمیلوز، دمای ژلاتینی شدن و قوام ژل کیفیت پخت برنج را معین می سازند (شوشی دزفولی و همکاران، 1384).
واریته های برنج بر اساس میزان آمیلوز به برنج های واکسی (0 تا 2%)، خیلی کم آمیلوز (3 تا 9%)، کم آمیلوز (10 تا 19%)، متوسط آمیلوز (20 تا 25%) و برنج های پر آمیلوز (بیش از 25%) طبقه بندی می شوند (دلاکروز و کوش، 2000). بطور کلی برنج های واکسی پس از پخت شکل ظرف را خواهند گرفت و دانه های برنج پس از پخت نرم، چسبنده و غیر قابل تفکیک خواهد شد. برنج های کم آمیلوز پس از پخت، نرم، چسبنده و لعابدار می شوند. برنج های متوسط آمیلوز پس از پخت، نرم، متورم و کاملاً جدا از هم شده و مدت ها پس از پخت نرم می مانند. برنج های پر آمیلوز پس از پخت به سرعت سفت و خشک شده و مصرف آنها مشکل می باشد (محمدصالحی، 1989). غلظت ژل عبارت از حرکت ژل برنج پخته شده در لوله آزمایش است. ارقام برنج بر اساس طول ژل در لوله (میلی متر)، به برنج های با ژل سخت (کمتر از 40) با ژل متوسط (41 تا 60) و برنج های با ژل نرم (بیش از 61) طبقه بندی می شوند (دلاکروز و کوش، 2000). معمولاً برنج هایی که دارای مقدار آمیلوز پایین تر هستند ژل آنها نرم تر است یعنی دارای طول حرکت ژل زیادتر می باشند (محمدصالحی، 1989). درجه حرارت ژلاتینی شدن محدوده درجه حرارتی است که در آن مولکولهای نشاسته به طور غیر قابل برگشت در آب گرم شروع به تورم می کنند. درجه حرارت ژلاتینی (سانتی گراد) ممکن است پایین (55 تا 69)، متوسط (70 تا 74) و یا بالا (بیش از74) باشد (دلاکروز و کوش، 2000).
دانه های برنج از نظر طول (میلیمتر) به دانه های خیلی بلند (بیش از5/7 )، بلند (5/7-6/6)، متوسط (6/6-5/5) و کوتاه (5/5میلیمتر و یا کمتر) تقسیم می شوند. شکل دانه از طریق طول به عرض دانه تعیین می شود. چنانچه این نسبت بیش از 3 باشد، شکل دانه قلمی نامیده می شود. اگر نسبت طول به عرض دانه بین 2 تا 3 باشد، شکل دانه متوسط و در صورتیکه 2 یا کمتر از 2 باشد، شکل دانه گرد نامیده می شود (دلاکروز و کوش، 2000).

فصل دوم
بررسی منابع

2-1-شاخص های رشد
2-1-1- تولید ماده خشک10
به طور اساسی تولید ماده خشک، تحت تأثیر دو فرایند قرار دارد : 1- دریافت نور خورشید توسط کانوپی که به اندازه سطح فتوسنتز کننده بستگی دارد و 2- تبدیل انرژی نورانی به
انرژی شیمیایی که بیانگر کارائی فتوسنتز می باشد ( هی و والکر11، 1989). پنگ و سنادهیرا12 (2003) در مطالعه عملکرد ارقام برنج بیان نمودند که تولید ماده خشک در ارقام برنج پرمحصول کنونی را می توان به واسطه افزایش ارتفاع گیاه زراعی، انتخاب برگهایی با پهنک V شکل، افزایش LAI مطلوب ویا از طریق اصلاح فرایند های فیزیولوژیکی که تولید زیست توده را کنترل می کنند، بالا برد. آنها همچنین خاطر نشان کردند که تولید زیست توده ، تابعی از میزان و دوام فتوسنتز و مقدار تنفس می باشد. به اعتقاد رحیمیان و همکاران (1377) اولین شرط جهت افزایش عملکرد افزایش تولید ماده خشک در واحد سطح می باشد. اکبری و همکاران (1386) اظهار داشتند که هنوز مشخص نشده تأثیر تولید ماده خشک قبل از گل دهی یا بعد از گل دهی کدام یک موثرتر است، با این حال تولید ماده خشک بالاتر منجر به افزایش عملکرد دانه می شود. اما کوچکی و بنایان (1377) بیان نمودند، برای دستیابی به عملکرد زیاد در غلات افزایش تجمع ماده خشک در دوره پس از گرده افشانی مطلوبتر است. مورچی و همکاران13 ( 2002الف) در این مورد اظهار داشتند که لازمه افزایش بیوماس بهبود فتوسنتز گیاه زراعی می باشد. به اعتقاد پنگ و همکاران (1999) پایین بودن بیوماس گیاهی در زمان گل دهی می تواند باعث کاهش اختصاص مواد، به خصوص مواد دوباره انتقال یافته از سایر اجزاء به دانه و به دنبال آن کاهش عملکرد دانه گردد. برگ نیز به عنوان اندام فتوسنتز کننده، نقش انکار ناپذیر در تولید ماده توسط تمامی گونه های گیاهی از جمله برنج ایفا می کند (نوربخشیان و رضائی، 1377).
لی و همکاران14 )1994( دو فرضیه را برای ضعف در پر شدن دانه ها توصیه نمودند که عبارتند از محدودیت در تولید ماده خشک بعد از گل دهی به دلیل پیری زودرس برگ ها در زمان پر شدن دانه و کاهش سطح فتوسنتز کننده که منجر به کمبود فتوسنتز می گردد و پایین بودن مخزن به منبع که بر روی اندام های تولید کننده نیز اثر باز دارنده دارد. فارل و همکاران15 (2003) اظهار نمودند که عملکرد به دو عامل تولید بیوماس و اختصاص آن به صورت عملکرد اقتصادی بستگی دارد و افزایش عملکرد در آینده در نتیجه بهبود در یکی از این دو عامل می باشد. آپارکیو و همکاران16 (2002) در بررسی رابطه بین صفات رشد و شاخص های رویشی در گندم، رابطه نزدیکی بین TDM و LAI به دست آوردند. زیرا 60 تا 100 درصد عملکرد ناشی از مواد فتوسنتزی است که در طول دوره پر شدن دانه تولید می گردند (یوشیدا17، 1981).
نور بخشیان و رضایی (1377) در تعیین منحنی و سرعت رشد ارقام برنج در منطقه لردگان، اظهار داشتند که ماده خشک کل در ارقام دیررس نسبت به ارقام زودرس بیشتر بود، اما تجمع ماده خشک در ارقام زودرس نسبت به ارقام دیررس سریعتر حاصل شد. همچنین طی بررسی تجزیه و تحلیل رشد ارقام جدید معرفی شده توسط موسسه تحقیقات بین المللی (IRRI ) اظهار شد، زمانی که طول دوره رشد از 95 روز به 135 روز افزایش یافت، میزان کل بیوماس نیز افزایش خطی داشت (آکیتا18، 1989).
2-1-2- سرعت رشد محصول
با معناترین واژه تجزیه و تحلیل رشد در جوامع گیاهی سرعت رشد گیاه (CGR) است که نمایانگر میزان تجمع ماده خشک در گیاهان در یک واحد زمانی مشخص در واحد سطح خاک می باشد. سرعت رشد جامعه گیاهی (CGR) در هر گونه معمولاً به میزان دریافت تشعشع نور خورشید بستگی دارد (کوچکی و سرمدنیا، 1380). از طرفی CGR اندازه گیری مستقیمی از کارا ئی گیاه زراعی نسبت به میزان تبادل 2Co (CER) می باشد که CER نیز اندازه گیری غیر مستقیمی از میزان مواد فتوسنتزی در حال ساخته شدن می باشد (4344 CSES, ).
معمولاً سرعت رشد محصول در مراحل اولیه رشد کم است و به مرور زمان افزایش می یابد تا اینکه در زمان گل دهی به حداکثر می رسد. ( هاشمی دزفولی و همکاران، 1374 و حسینی، 1382 ). سرعت رشد پایین در طول دوره رویشی، منجر به تولید کمتر بیوماس شده در نتیجه ظرفیت پنجه زنی کاهش می یابد (پنگ و همکاران، 2000). محققین بسیاری گزارش دادند که افزایش عملکرد ارقام هیبرید برنج بواسطه افزایش تولید بیوماس می باشد که علت آن نیز IAL و CGR بالا در این ارقام می باشد (آگاتا19، 1990، سونگ و همکاران20، 1990، پنگ و همکاران، 1996). حداکثر سرعت رشد محصول برای گونه گیاهی معین و در شرایط مطلوب محیطی هنگامی پدید می آید که پوشش برگ ها کامل باشد این حالت نشان دهنده حداکثر توانایی تولید ماده خشک و حداکثر میزان تبدیل انرژی تابشی خورشید در گیاه است(کوچکی و سرمدنیا، 1373) .
طبق بررسی هایی که بر روی ارتباط بین شاخص سطح برگ، تنفس و سرعت رشد محصول انجام شده مشخص گردید، که شاخص سطح برگ مطلوبی برای حداکثر سرعت رشد محصول وجود ندارد. در 8IR (یک رقم اصلاح شده) در شاخص سطح برگ 6 و ATEP (یک رقم پا بلند قدیمی) در شاخص سطح برگ حدود 4، سرعت رشد محصول به حداکثر خود می رسد (پنگ، 2000 و اصفهانی، 1377).
نتایج پژوهش های انجام شده در کیوتو ژاپن نشان داد که سرعت رشد محصول، در نیمه آخر دوره زایشی (15 تا صفر وز قبل از خوشه دهی) بحرانی ترین صفت رشد برای عملکرد برنج تحت مدیریت فشرده است. در این مرحله، CGR با تنظیم میزان زوال سنبلچه ها، بر تعداد نهایی خوشچه ها اثر گذاشته، همچنین با تعیین اندازه پوست دانه و تشکیل مخازن فعال بر وزن بالقوه دانه و درصد باروری دانه موثر است. از طرفی، CGR در شروع مرحله پر شدن دانه تعداد سلول های آندوسپرم را تعیین می نماید (هوری21 ، 2003). در ارقام قدیمی تجمع ماده خشک در مراحل اولیه رشد سریع تر از ارقام جدید می باشد. اما در ارقام جدیدتر تجمع ماده خشک در مرحله زایشی سریع تر می
باشد (اصفهانی، 1377 و عرفانی، 1374).
CGR در مرحله گلدهی همبستگی بالایی با عملکرد دانه دارد که ممکن است به خاطر انتقال بیشتر کربوهیدراتها به دانه در ارقام جدید نسبت به ارقام قدیمی باشد (فلونگ و صدیق22، 1991 و صدرزاده، 1381).
طبق بررسی های یانگ و همکاران23 (1996) هر چند پاکوتاهی ارقام جدید بسیاری از گیاهان زراعی منجر به کم شدن CGR شده است ولی افزایش رشد در اواخر دوره زندگی می تواند بیشتر از حد لازم برای جبران این کاهش بوده و باعث افزایش وزن اندام های هوایی ارقام پر محصول در زمان رسیدگی نسبت به ارقام پابلند قدیمی می شود.
یان همکاران24 (2002) در مقایسه دو رقم هیبرید ژاپونیکا/ ایندیکا با دو رقم ژاپونیکا بیان نمودند که ارقام هیبرید بعد از گلدهی، CGR بالا دارند که علت آن افزایش میانگین AIL طی مرحله رسیدن دانه ذکر شد. ساهو و گورو (1998) در آزمایشی نشان دادند که عملکرد در برنج با سرعت رشد محصول، شاخص سطح برگ ، سرعت رشد نسبی ، دوام سطح برگ و سرعت جذب خالص همبستگی دارد (اصفهانی و همکاران، 1384).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع پایان نامه ارشد با موضوعسطح معنادار

2-1-3- شاخص سطح برگ
شاخص سطح برگ، شاخصی است از موجودی برگ یک گیاه زراعی یا سطح زمینی که پوشش بر روی آن قرار دارد که توسط د. ا. واتسون تعریف شده است. در واقع متوسط تعداد سطوح کامل برگ در آرایش محصول را نشان می د هد (کریمی و عزیزی، 1373). شاخص سطح برگ قبل از به خوشه رفتن به بیشترین مقدار خود می رسد و بعد از آن به علت پژمرده شدن برگ های پایین، رو به کاهش می گذارد (اصفهانی، 1377 و سرمدنیا و کوچکی، 1376). اونهو (1979) معتقد است که 30 درصد از تفاوت واریته ای در عملکرد دانه به علت فتوسنتز خالص و بقیه به تفاوت در شاخص سطح برگ و دوام برگ (انتگرال شاخص سطح برگ نسبت به زمان) نسبت داده می شود (پنگ، 2000). یانگ و همکاران (2002) در مطالعه عملکرد دانه و اختصاص آسیمیلات ها به دانه در برنج هیبرید ژاپونیکوم / ایندیکوم گزارش کردند که در این هیبرید ها سطح برگ بالاتر در طول دوره پر شدن دانه، نقش بسیار مهمی در مقدار فتوسنتز و به دنبال آن تولید ماده خشک دارد. هورتون25 (2002) نیز معتقد است که برای معرفی ارقام با عملکرد بالا در آینده ممکن است افزایش سطح برگ مد نظر گرفته شود. اله قلی پور و همکاران (1382) افزایش عملکرد دانه را به طور عمده متأثر از افزایش سطح برگ میدانند. کل وزن خشک معمولاً با افزایش تراکم گیاهی و AIL افزایش می یابد اما رابطه بین وزن خشک و AIL به سادگی رابطه بین کل وزن خشک و تراکم گیاهی نیست (یون و همکاران26، 1998). افزایش تعداد پنجه، شاخص سطح برگ و در نتیجه دریافت تشعشع خورشیدی بوسیله پوشش گیاهی را افزایش داده و این عوامل سبب افزایش تولید ماده خشک می گردند (نتانوس و کوتروباس27، 2002).
هورتون (2000) پیشنهاد نمود که افزایش عملکرد در آینده ممکن است با افزایش فتوسنتز خالص در واحد سطح یا افزایش AIL حاصل شود و چون AIL در اکثر گیاهان زراعی


دیدگاهتان را بنویسید